| Simgeler, kısaltmalar |
| Sözlükte kullanılan simge ve kısaltmaların listesi için tıklayın. |
|
|
|
| ~ |
Alıntı (loan) |
| < |
Türeme (derivation) |
| << |
Ses evrimi (evolution) |
| = |
Eşkökenlilik (cognate) |
| § |
Bileşik kelime |
| ? |
Tahmine dayalı veya tartışmalı köken |
| # |
Sami dillerinde kök harfleri |
| → |
Daha fazla bilgi için bakınız |
| ☼ |
İlk kullanım (neologism) |
| a.a. |
Aynı anlamda |
|
|
|
|
| Tesbit edebildiğimiz en eski yazılı Türkçe örnek ve tarihi gösterilmiştir. Tam liste için tıkla. |
| viii |
8. yüzyıl |
| viii+ |
8. yüzyıl veya daha sonra |
| xii-xiv |
12. - 14. yüzyıllar arası |
| xx/a |
20. yüzyılın ilk kısmı (1901-1930) |
| xx/b |
20. yüzyılın ikinci kısmı (1931-1960) |
| 187+ |
1870'li yıllar (1870-1879) |
| 1935 |
1935 yılı (tam) |
|
|
|
|
| ? |
kaynağı bilinmeyen kelime
|
| Afr |
Afrika dilleri - genel
|
| Akad |
Akatça (Babil ve Asur dilleri)
|
| Akad/Aram |
Akadca ve Aramice
|
| ALat |
Arkaik Latince (MÖ 3. yy'dan eski)
|
| Aleut |
bir Kuzey Amerika dili
|
| Algonquin |
bir Kuzey Amerika dili
|
| Alm |
Almanca
|
| Alm/Fr/İng |
|
| Alm/İng |
Almanca ve İngilizce
|
| Alm/Rus |
Almanca ve Rusça
|
| Amer |
Amerika yerli dilleri - genel
|
| Angola |
bir Afrika dili
|
| Ar |
Arapça
|
| Ar/Fa |
Arapça ve Farsça
|
| Aram |
Aramice
|
| Arn |
Arnavutça
|
| ATü |
Ana Türkçe (Proto-Türkçe) |
| Ave |
Avesta (Zend dili)
|
| Avustral |
Avustralya dilleri - genel
|
| Balti |
bir Hint dili
|
| Bask |
Baskça
|
| Bengali |
bir Hint dili
|
| Boer |
Afrikaans
|
| Breton |
Bretonca
|
| Bul |
Bulgarca
|
| Bul/Sırp |
Bulgarca ve Sırpça
|
| Çağ |
Çağatay Türkçesi
|
| Çek |
Çekçe
|
| Çin |
Çince
|
| Çing |
Çingenece
|
| EAlm |
Eski Yüksek Almanca
|
| EErm |
Eski Ermenice (Krapar)
|
| EFa |
Eski Farsça
|
| EFa/Ave |
Eski Farsça ve Avestan (Zend)
|
| EFa/Sans |
Eski Farsça ve Sanskritçe
|
| EFr |
Eski Fransızca
|
| Eİng |
Eski İngilizce
|
| Erm |
Ermenice
|
| ESlav |
Eski Kilise Slavcası
|
| Eth |
Habeşçe (Ge'ez)
|
| Etr |
Etrüskçe
|
| ETü |
Eski Türkçe (8-11. yy Ortaasya Türkçesi) |
| EYun |
Antik Yunanca
|
| Fa |
Farsça
|
| Fa/OFa |
Farsça ve Orta Farsça
|
| Fen |
Fenike dili
|
| Fen/İbr/Aram |
Fenike dili, İbranice ve Aramice |
| Fin |
Fince
|
| Fr |
Fransızca
|
| Fr/İng |
Fransızca veya İngilizce
|
| Fr/İng/Alm |
|
| Frk |
Frankça
|
| Gael |
Gaelce (İrlanda ve İskoçya dilleri)
|
| Gal |
Gal dili (Welsh)
|
| Ger |
Germence
|
| Guarani |
bir Güney Amerika dili
|
| Gucerati |
bir Hint dili
|
| Gürc |
Gürcüce
|
| Haiti |
Haiti Kreolü
|
| HAvr |
Hintavrupa Anadili
|
| Hind |
Modern Hindi
|
| Hind/Sans |
Sanskritçe ve modern Hintçe
|
| Hit |
Hititçe
|
| Hol |
Holandaca
|
| Hwar |
Eski Harezmce (bir İran dili)
|
| İbr |
İbranice
|
| İbr/Aram |
İbranice ve Aramice
|
| İng |
İngilizce
|
| İnuit |
Eskimo dili
|
| İr |
İran dilleri
|
| İsp |
İspanyolca
|
| İsv |
İsveççe
|
| İt |
İtalyanca
|
| İt (Cen) |
İtalyanca (Ceneviz Lehçesi)
|
| İt/Fr |
İtalyanca ve Fransızca |
| İt/OLat |
İtalyanca ve Orta Latince |
| İt/Ven |
İtalyanca ve Venedikçe |
| İt/Yun |
İtalyanca ve Yunanca |
| İzl |
İzlanda dili
|
| Jap |
Japonca
|
| Karib |
bir Orta Amerika dili
|
| Katalan |
Katalanca
|
| Kelt |
Kelt dilleri - genel
|
| Kıpti |
Kıptice (Mısır dili)
|
| Kırg |
Kırgızca
|
| Kongo |
Kongo dilleri
|
| Kore |
Korece
|
| Kürt |
Kürtçe
|
| Lap |
Laponca
|
| Lat |
Latince
|
| Lat/İt |
Latince ve İtalyanca |
| Lid |
Lidya dili
|
| Mac |
Macarca
|
| Malagasy |
Madagaskar dilleri
|
| Malay |
Malayca
|
| Malayalam |
bir Güney Hint dili
|
| Maldiv |
Maldivce
|
| Maori |
Yeni Zelanda yerli dilleri
|
| marka |
ticari marka
|
| Maya |
bir Orta Amerika dili
|
| Mıs |
Eski Mısır dili
|
| Moğ |
Moğolca
|
| Nahuatl |
'Aztek' (Eski Meksika) dili
|
| Nepali |
Nepal dili
|
| Nor |
Nors dili (Vikingce)
|
| Norv |
Norveççe
|
| OFa |
Orta Farsça (Pehlevi veya Pazend dili)
|
| OFa/Aram |
Orta Farsça ve Aramice |
| OLat |
Orta Latince (2.-15. yy)
|
| OLat/İt |
Orta Latince ve İtalyanca |
| OLat/Ven |
Orta Latince ve Venedikçe |
| Ostyak |
bir Sibirya dili
|
| OYun |
Orta Yunanca (6.-16. yy)
|
| öz |
özel isim
|
| öz (İt/Lat) |
Latince veya İtalyanca özel ad |
| Port |
Portekizce
|
| Port (Brez) |
Portekizce - Brezilya lehçesi
|
| Port/İsp |
Portekizce ve İspanyolca |
| Prakrit |
Pali (geç Sanskritçe)
|
| Prov |
Provansal
|
| Quech |
Quechua (İnka) dili
|
| Rus |
Rusça
|
| Saka |
Hotan Sakacası
|
| Sam |
Sami dilleri
|
| Sans |
Sanskritçe
|
| Sırp |
Sırpça
|
| Sinhali |
Sri Lanka dili
|
| Slav |
bir Slav dili
|
| Sogd |
Soğdca
|
| Sumer |
Sumerce
|
| Swa |
Swahili (bir Afrika dili)
|
| Tahiti |
bir Polinezya dili
|
| Taino |
bir Güney Amerika dili
|
| Tamil |
bir Güney Hint dili
|
| Tib |
Tibetçe
|
| Toh |
Toharca
|
| Tonga |
bir Polinezya dili |
| TTü |
Türkiye Türkçesi (13-20. yy) |
| Tungus |
Tunguzca (Mançu) |
| Tupi |
bir Orta Amerika dili |
| Tupi/Guarani |
Orta Amerika dilleri
|
| Tü |
Türkçe (kaynağı yabancı olabilir) |
| Ugar |
Ugaritçe (eski Suriye dillerinden) |
| Urdu |
Urduca |
| Ven |
Venedikçe |
| YLat |
Yeni Latince - 16. yy sonrası |
| YTü |
Yeni Türkçe - Dil Devrimi bünyesinde yaratılmış kelime |
| Yun |
Yunanca (modern) |
| Yun (Pont) |
Yunanca (Pontos lehçesi)
|
| Yun/EYun |
Eski ve Modern Yunanca
|
|
|
|
|
| abl. |
-den hali (ablative) |
| büy. |
büyütme eki (sadece İtalyanca) |
| çoğ. |
çoğul/çokluk hali |
| esk. |
arkaik biçim veya anlam |
| f. |
dişil (müennes, feminine) |
| gen. |
iyelik hali (genitive) |
| kıy. |
kıyas (comparative) |
| küç. |
küçültme (diminutive) |
| mod. |
kelimenin modern yazımı |
| n. |
nötr |
| sup. |
abartı (superlative) |
| II |
Arapça mezid fiil vezni: tafcīl |
| III |
Arapça mezid fiil vezni: mufācalat |
| IV |
Arapça mezid fiil vezni: ifcāl, ifcālat |
| V |
Arapça mezid fiil vezni: tafaccul |
| VI |
Arapça mezid fiil vezni: tafācul |
| VII |
Arapça mezid fiil vezni: inficāl |
| VIII |
Arapça mezid fiil vezni: ifticāl |
| X |
Arapça mezid fiil vezni: istifcāl |
| dual. |
Arapça tesniye (ikil, dual) |
| fa. |
Arapça ism-i fail (active participle) |
| ia. |
Arapça ism-i alet (instrumentative) |
| im. |
Arapça ism-i mübalağa (habitative) |
| iz/m. |
Arapça ism-i zaman ve mekân (locative) |
| kıy. |
Arapça ism-i tafdil (comparative) |
| mef. |
Arapça ism-i meful (passive participle) |
| msd. |
Arapça masdar (verbal noun) |
| nsb. |
Arapça ism-i mensub (attributive) |
| sf. |
Arapça sıfat (adjective) |
| zrf. |
Arapça zarf (adverb) |
|
Bu siteden yararlandınız mı?
Daha fazlası için Sözlerin
Soyağacı'nı satın alın. Tıklayın...
Diğer Nişanyan siteleri:
• Index Anatolicus
• Taraf - Kelimebaz yazıları
• Agos Yazıları
• Siyaset ve Tarih Yazıları
• Küçük Oteller Sitesi
• Nişanyan Hotel
|
+dan
|
|
|
| Kelime |
En erken Türkçe örnek |
Köken |
|
damla |
[TTü] TS xiv-xvi damlam
[Kıp] İrşM xiv tamla
|
< Tü damla- [Kaş xi] +Im
→ damla-
● Sonses +m 15. yy'dan sonra düşmüştür.
|
|
damla |
[TTü] TS xv damla-
|
< ETü tam- [Kaş xi] damlamak +lA-
<< ATü tām-
__________
EŞKÖKENLİLER:
ETü tam: damak, damar?, damıt-, damızlık, damla
|
|
damper |
Özön 1961
|
~ İng dumper dökücü, kaldıraçlı yük kamyonu < İng to dump [onom.] kabaca dökmek
|
|
damping |
TDK 1955
|
~ İng dumping dökme, fiyat ucuzlatarak bir malı piyasaya sürme → damper
|
|
dan |
rezonanslı darbe sesi
|
< onom tak sert darbe sesi → tak2
● Rezonans belirten /n/ sesi etkisiyle önsesteki /t/ yumuşamıştır. Bazı türevlerde d'li ve t'li biçimler bir arada görülür; ör. dandun/tantun, dangır dungur/ tangır tungur.
|
|
+dan1 |
|
~ Fa +dān1 دان tutan, alan, taşıyan, kap, mahfaza = Ave dāna- muhafaza etmek, tutmak
● Osmanlıca terkiplerde Türkçe +lIk ekinin karşılığı olarak kullanılmıştır.
__________
EŞKÖKENLİLER:
Fa dān1: avadanlık, buhurdan, cüzdan, çaydanlık, hanedan, şamdan, şirden, yağdan, zindan
|
|
+dan2 |
|
~ Fa dān2 دان bilen < Fa dānistan دانستن bilmek, tanımak, haberdar olmak << EFa/Ave dan-, dast- bilmek << HAvr *dens-1 a.a.
__________
EŞKÖKENLİLER:
Fa dānistan: destan, destur, düstur, nadan, nüktedan
EYun didaskō: didaktik
|
|
dana |
[Kıp] İdr, İrşM xiv tana bir yaşında sığır yavrusu
|
<< ATü *tāna
|
|
dandik |
Kaygılı 1932 ince, nazik (argo)
xx/b uyduruk
|
< ?
|
|
dandini |
[TTü] EvÇ xvii oynama, raks
[TTü] LL xviii çocuğu dizinde oynatma
|
< çoc
● Muhtemelen çocuk dilinde evrensel olan oyun sembolizminden. Karş. Fr dandiner, İng dandle, İt dondolare (çocuğu dizinde oynatma).
|
|
dangalak |
[TTü] Men xvii dangel/dıngıl ebleh, bi-endam kişi, deyyus
[TTü] LO xix dangalak dangıl dungul konuşan kimse, kaba adam
|
< onom dangıl boş bir nesneye vurma sesi → dangıl
|
|
|
|
|
|
