Sözlerin Soyağacı - Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
Detaylı Arama
Dört arama alanının birini veya birkaçını kullanabilirsiniz. Maddebaşı aramasında başa veya sona * koyup kelime parçası arayabilirsiniz. Tanımlar ve Köken aramasında yıldız kullanmayın. Tek harf aramayın. Köken aramasında basit harfler uzatmalı, vurgulu, aksanlı, noktalı vb. harfleri de bulur.
Maddebaşı
Tanımlar
Dil
Köken
Simgeler, kısaltmalar
Sözlükte kullanılan simge ve kısaltmaların listesi için tıklayın.
Simgeler Kapat
En erken örnekler Kapat
Dil adları Kapat
Gramer notları Kapat

Bu siteden yararlandınız mı?
Daha fazlası için Sözlerin
Soyağacı'nı satın alın. Tıklayın...

Diğer Nişanyan siteleri:
• Index Anatolicus
• Taraf - Kelimebaz yazıları
• Agos Yazıları
• Siyaset ve Tarih Yazıları
• Küçük Oteller Sitesi
• Nişanyan Hotel

Yorumlar
İsim  : 
E-mail  : 
Ciddi yorum ve eleştirileriniz şükranla karşılanacaktır. Lütfen kelime anlamı sormayınız. Lütfen ödev yardımı istemeyiniz. İsim ve email belirtiniz.

çağır-
Yeni Arama :
Kelime En erken Türkçe örnek Köken
 çaçaron LO xix   ~ Ven ciaciarón [%bİt %iciacchierone] çok konuşan kocakarı < Ven ciaciaràr [onom.] gürültü yapmak, çok konuşmak  
 çadır Kaş, İMüh, CodC, İdr xi çatır
DK xiv çadır   		~ Fa/OFa çādar/çādur چادر/چادر her tür örtü, tente, gölgelik, çadır (= Sans çhāttra şemsiye, tente, gölgelik < Sans çhadati örtmek ) << HAvr *sked- örtmek
__________
EŞKÖKENLİLER:
Fa çādur: çadır, çarşaf 
 çağ CodC xiii zaman
EvÇ xvii zaman (Doğu Anadolu ve Azerbaycan lehçesi)  		~ Moğ çag/çagala zaman, devir, bir hükümdarın yönetim süresi

● Evliya Çelebi'ye göre 17. yy'da Doğu Anadolu ve Azerbaycan'a özgü bir sözcüktür.

__________
EŞKÖKENLİLER:
Moğ çag: çağ, çağdaş 
 çağanoz Men xvii çağanos   ~ Yun tsaganós τσαγανός bir tür yengeç < ?  
 çağdaş [YTü] CepK 1935 muasır  < Tü çağ +dAş → çağ  
 çağır[mak [TTü] TS xiii çağır- seslenmek
[Kıp] İrşM xiv çakır-   		< onom/ünl ça/çağ 1. çarpma ve şakırtı sesi, su sesi, 2. insan sesi, nida ifade eden ünlem +gIr-

● Karş. ETü çagıla- (seslenmek, bağırmak - Kaş) ve TTü çağla- (şakırdamak, şıkırdamak - TS xiv). Ses yansımalı kelimelere özgü /ı/ sesiyle zayıf biçimi çığır- şeklindedir.

__________
EŞKÖKENLİLER:
Tü çığ/çığır: çığ, çığır-, çığlık
ETü çok: çoğal-, çok
Tü çağır: çağır-, çağrışım
ETü çagı/çav: çağlayan, çavlan, çaylak
ETü çavış: çavuş
onom çak/çakır: çekirdek, çekirge 
 çağla TS xv çağala badem kabuğuyla yenen ham badem  ~ Fa çaġala چغله ham meyve  
 çağla[mak [TTü] CFürs xv (akarsu) köpürerek akmak  < onom çak/çağ çarpma sesi, şakırtı +lA- → çağır-  
 çağlayan [TTü] TS xvi çağlaŋ
[TTü] BK xviii çağlağan   		< Tü çagıla-/çogıla- [Kaş xi] gürültü etmek, şakırdamak, bağırmak +gAn < Tü çagı/çav gürütlü, ses +lA- → çağla-  
 çağrışım [YTü] Fel 1942 tedai, association  < Tü çağrış- +Im → çağır-  
 çak[mak [ETü] UyB x çak- 'çak' sesi çıkaracak surette vurmak, çakmaktaşı çakmak, çekiçle vurmak, kazık çakmak, çivi çakmak  << ATü

● Çak-, çal-, çap-/çarp-, çat- fiillerinin her biri “çat sesi çıkarmak, çarpmak, vurmak” anlamına gelir ve paralel anlam genişlemelerine sahiptir. Hepsinin /ç/ etkisiyle sesli incelmesine uğramış varyant biçimleri (çek-, çel-, çep-, çet-) bulunur. Onomatope yapısını andıracak surette /ı/ sesiyle oluşturulmuş zayıf dereceleri (çığ-/çık-, çıl-, çıp-, çıt-/çit-) mevcuttur. Ancak dört fiil kökü arasında yapısal bir ilişki kurmak güçtür.

__________
EŞKÖKENLİLER:
ETü çak: çak-, çakı?, çakıl, çakır, çakmak, çekiç 
« Önceki Sayfa Sonraki Sayfa »

 


Copyright 2002-2010 Sevan NİŞANYAN
Her hakkı mahfuzdur. İzinsiz iktibas edilemez.
Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.
E-mail : s_e_v_a_n_@_n_i_s_a_n_y_a_n_._c_o_m