Sözlerin Soyağacı - Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
Detaylı Arama
Dört arama alanının birini veya birkaçını kullanabilirsiniz. Maddebaşı aramasında başa veya sona * koyup kelime parçası arayabilirsiniz. Tanımlar ve Köken aramasında yıldız kullanmayın. Tek harf aramayın. Köken aramasında basit harfler uzatmalı, vurgulu, aksanlı, noktalı vb. harfleri de bulur.
Maddebaşı
Tanımlar
Dil
Köken
Simgeler, kısaltmalar
Sözlükte kullanılan simge ve kısaltmaların listesi için tıklayın.
Simgeler Kapat
En erken örnekler Kapat
Dil adları Kapat
Gramer notları Kapat

Bu siteden yararlandınız mı?
Daha fazlası için Sözlerin
Soyağacı'nı satın alın. Tıklayın...

Diğer Nişanyan siteleri:
• Index Anatolicus
• Taraf - Kelimebaz yazıları
• Agos Yazıları
• Siyaset ve Tarih Yazıları
• Küçük Oteller Sitesi
• Nişanyan Hotel

Yorumlar
İsim  : 
E-mail  : 
Ciddi yorum ve eleştirileriniz şükranla karşılanacaktır. Lütfen kelime anlamı sormayınız. Lütfen ödev yardımı istemeyiniz. İsim ve email belirtiniz.

çak-
Yeni Arama :
Kelime En erken Türkçe örnek Köken
 çağır[mak [TTü] TS xiii çağır- seslenmek
[Kıp] İrşM xiv çakır-   		< onom/ünl ça/çağ 1. çarpma ve şakırtı sesi, su sesi, 2. insan sesi, nida ifade eden ünlem +gIr-

● Karş. ETü çagıla- (seslenmek, bağırmak - Kaş) ve TTü çağla- (şakırdamak, şıkırdamak - TS xiv). Ses yansımalı kelimelere özgü /ı/ sesiyle zayıf biçimi çığır- şeklindedir.

__________
EŞKÖKENLİLER:
Tü çığ/çığır: çığ, çığır-, çığlık
ETü çok: çoğal-, çok
Tü çağır: çağır-, çağrışım
ETü çagı/çav: çağlayan, çavlan, çaylak
ETü çavış: çavuş
onom çak/çakır: çekirdek, çekirge 
 çağla TS xv çağala badem kabuğuyla yenen ham badem  ~ Fa çaġala چغله ham meyve  
 çağla[mak [TTü] CFürs xv (akarsu) köpürerek akmak  < onom çak/çağ çarpma sesi, şakırtı +lA- → çağır-  
 çağlayan [TTü] TS xvi çağlaŋ
[TTü] BK xviii çağlağan   		< Tü çagıla-/çogıla- [Kaş xi] gürültü etmek, şakırdamak, bağırmak +gAn < Tü çagı/çav gürütlü, ses +lA- → çağla-  
 çağrışım [YTü] Fel 1942 tedai, association  < Tü çağrış- +Im → çağır-  
 çak[mak [ETü] UyB x çak- 'çak' sesi çıkaracak surette vurmak, çakmaktaşı çakmak, çekiçle vurmak, kazık çakmak, çivi çakmak  << ATü

● Çak-, çal-, çap-/çarp-, çat- fiillerinin her biri “çat sesi çıkarmak, çarpmak, vurmak” anlamına gelir ve paralel anlam genişlemelerine sahiptir. Hepsinin /ç/ etkisiyle sesli incelmesine uğramış varyant biçimleri (çek-, çel-, çep-, çet-) bulunur. Onomatope yapısını andıracak surette /ı/ sesiyle oluşturulmuş zayıf dereceleri (çığ-/çık-, çıl-, çıp-, çıt-/çit-) mevcuttur. Ancak dört fiil kökü arasında yapısal bir ilişki kurmak güçtür.

__________
EŞKÖKENLİLER:
ETü çak: çak-, çakı?, çakıl, çakır, çakmak, çekiç 
 çakal KTS xiv şağal/çağal/şakal
KGunya xiv çakal   		~ Fa/OFa şaġāl شغال köpekgillerden yırtıcı bir hayvan (= Sans śrigāla/srikāla a.a. )

● Avrupa dillerine Türkçe veya Farsçadan geçmiştir. Karş. İng jackal, Fr chacal. (a.a.).
 
 çaker KâbusN xv   ~ Fa çākar چاكر kul, bende, hizmetkâr  
 çakı [TTü] LO xix çakı açılıp kapatılabilen bıçak  Tü çak- +Ig → çak-

● Karş. Moğ çaku (a.a.), Çağ çakan (balta). Alıntı yönü açık değildir. Fa çāqū, Hind çaku (a.a.) Türkçe veya Moğolcadan alınmıştır.
 
 çakıl [TTü] CFürs xv çağıl/çakıl küçük taş parçası
[TTü] Men xvii çakıl taşı   		< onom çağıl/çakıl şakırtı ve şıkırtı sesi → çak-  
 çakır [ETü] Kaş xi çakır alaca veya gri-mavi göz rengi
[ETü] Kaş xi çagrı doğana benzer yırtıcı kuş
[Kıp] İdr, İdrH xiv çakır her iki anlamda  		< ETü çak- +Ir → çak-

● Karş. Ar zurraq (çakır doğan) = azraq (mavi). Sözcüğün nihai anlamı “çalık, alaca” olmalıdır. ● Moğ çogur (alaca, benekli) Türkçeden alıntı olmalıdır.
 
« Önceki Sayfa Sonraki Sayfa »

 


Copyright 2002-2010 Sevan NİŞANYAN
Her hakkı mahfuzdur. İzinsiz iktibas edilemez.
Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.
E-mail : s_e_v_a_n_@_n_i_s_a_n_y_a_n_._c_o_m