Sözlerin Soyağacı - Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
Detaylı Arama
Dört arama alanının birini veya birkaçını kullanabilirsiniz. Maddebaşı aramasında başa veya sona * koyup kelime parçası arayabilirsiniz. Tanımlar ve Köken aramasında yıldız kullanmayın. Tek harf aramayın. Köken aramasında basit harfler uzatmalı, vurgulu, aksanlı, noktalı vb. harfleri de bulur.
Maddebaşı
Tanımlar
Dil
Köken
Simgeler, kısaltmalar
Sözlükte kullanılan simge ve kısaltmaların listesi için tıklayın.
Simgeler Kapat
En erken örnekler Kapat
Dil adları Kapat
Gramer notları Kapat

Bu siteden yararlandınız mı?
Daha fazlası için Sözlerin
Soyağacı'nı satın alın. Tıklayın...

Diğer Nişanyan siteleri:
• Index Anatolicus
• Taraf - Kelimebaz yazıları
• Agos Yazıları
• Siyaset ve Tarih Yazıları
• Küçük Oteller Sitesi
• Nişanyan Hotel

Yorumlar
İsim  : 
E-mail  : 
Ciddi yorum ve eleştirileriniz şükranla karşılanacaktır. Lütfen kelime anlamı sormayınız. Lütfen ödev yardımı istemeyiniz. İsim ve email belirtiniz.

çal-
Yeni Arama :
Kelime En erken Türkçe örnek Köken
 çakır [ETü] Kaş xi çakır alaca veya gri-mavi göz rengi
[ETü] Kaş xi çagrı doğana benzer yırtıcı kuş
[Kıp] İdr, İdrH xiv çakır her iki anlamda  		< ETü çak- +Ir → çak-

● Karş. Ar zurraq (çakır doğan) = azraq (mavi). Sözcüğün nihai anlamı “çalık, alaca” olmalıdır. ● Moğ çogur (alaca, benekli) Türkçeden alıntı olmalıdır.
 
 çakırkeyif LO xix biraz sarhoş  & ETü çakır/çagır [Kaş xi, TS xiv-xviii] şarap + Tü keyif → keyif  
 çakmak [ETü] Kaş xi çakmak çakılınca kıvılcım çıkaran taş  < ETü *çak- +mAk → çak-  
 çakra Hürr 1999   ~ Sans çakrá 1. tekerlek, çark, çömlekçi çarkı, 2. devre, döngü, 3. insan bedenindeki 6 mistik halkadan her biri << HAvr *kwekwlo-s tekerlek → çark  
 çakşır TS xv çāğşīr/çāğşir baldırdan bağlanan erkek şalvarı
Selaniki xvi çaχşīr
LO xix çaḳşır/çaḳşur   		< ?

● Fa çaqşūr muhtemelen Türkçeden alıntıdır.
 
 çal[mak [ETü] UyB x çal- çarpmak, vurmak, kakmak, ayakla vurmak, bıçak vurmak, çamur veya boya vurmak, alacalı hale getirmek
[Kıp] CodC, İdr xiii saz çalmak
[TTü] DK xiv akın etmek, yağmalamak, dörtnala gitmek  		<< ATü

● “Saz çalmak” anlamı Fa zadan (1. vurmak, kakmak, 2. saz çalmak) çevirisi olmalıdır. Ayrıca karş. Ar miḍrab (çalgı, mızrap) < ḍarb (vurma). • Ayrıca karş. çak-.

__________
EŞKÖKENLİLER:
ETü çal: çal-, çalak, çalgı, çalı, çalık, çalım, çalış-, çalıştay, çelik1, çelik2, çelim, çil, çolak?, çoluk?
Tü çalka: çalka- 
 çalak [Kıp] İrşM xiv   = Fa çālāk چالاك eline ayağına çabuk, atik, çevik = Tü çalık [Kıp] a.a. ETü çal- vurmak, dört nala gitmek +Ik → çal-

● Türkçede her zaman Farsçadan alıntı olarak algılandığı ve o şekilde kullanıldığı halde, Farsça biçimin Türkçe kökenli olduğu açıktır. Ekin yapısı açık değildir.
 
 çalgı [TTü] CFürs xv çalğu her çeşit müzik aleti  < Tü çal- saz vurmak +gU → çal-

● Karş. Kırg çalğı (tırpan), çalğıçı (ot biçen kimse) < çal- (vurmak, kesmek).
 
 çalı [TTü] TS xiv çalu bodur yaban bitkisi  < Tü çal- kesmek, bıçak vurmak, alacalı hale getirmek +Ig → çal-

● Karş. TTü Çağ çalağan (a.a.) Ayrıca çalı çırpı, çelik2 (kesik dal parçası).
 
 çalık [TTü] CFürs xv delişmen, hızlı hareket eden
[TTü] Zatî xvi çarpık, kesik, yaralı
[TTü] Men xvii yüzünde çıban izi olan  		< Tü çal- çarpmak, bıçak vurmak, alacalı hale getirmek, hızlı gitmek +Ik → çal-  
 çalım [TTü] DK, TS xiv 1. vuruş, darbe, 2. endam, gösteriş, boy pos  < Tü çal- vurmak +Im → çal-  
« Önceki Sayfa Sonraki Sayfa »

 


Copyright 2002-2010 Sevan NİŞANYAN
Her hakkı mahfuzdur. İzinsiz iktibas edilemez.
Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.
E-mail : s_e_v_a_n_@_n_i_s_a_n_y_a_n_._c_o_m