Sözlerin Soyağacı - Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
Detaylı Arama
Dört arama alanının birini veya birkaçını kullanabilirsiniz. Maddebaşı aramasında başa veya sona * koyup kelime parçası arayabilirsiniz. Tanımlar ve Köken aramasında yıldız kullanmayın. Tek harf aramayın. Köken aramasında basit harfler uzatmalı, vurgulu, aksanlı, noktalı vb. harfleri de bulur.
Maddebaşı
Tanımlar
Dil
Köken
Simgeler, kısaltmalar
Sözlükte kullanılan simge ve kısaltmaların listesi için tıklayın.
Simgeler Kapat
En erken örnekler Kapat
Dil adları Kapat
Gramer notları Kapat

Bu siteden yararlandınız mı?
Daha fazlası için Sözlerin
Soyağacı'nı satın alın. Tıklayın...

Diğer Nişanyan siteleri:
• Index Anatolicus
• Taraf - Kelimebaz yazıları
• Agos Yazıları
• Siyaset ve Tarih Yazıları
• Küçük Oteller Sitesi
• Nişanyan Hotel

Yorumlar
İsim  : 
E-mail  : 
Ciddi yorum ve eleştirileriniz şükranla karşılanacaktır. Lütfen kelime anlamı sormayınız. Lütfen ödev yardımı istemeyiniz. İsim ve email belirtiniz.

çarp-
Yeni Arama :
Kelime En erken Türkçe örnek Köken
 çariçe AResmi xix   < Rus tsar +çA3 → çar2

● Sırp kralitsa modeline göre üretilmiş Türkçe bir türevdir. Karş. imparatoriçe.
 
 çark AşP, DanişN, YusZ xiv çarχ   ~ Fa/OFa çarχ چرخ 1. tekerlek, çark, 2. döngü, devir = Ave çaχra- a.a. = Sans çakrá a.a. << HAvr *kwekwlo-s tekerlek < HAvr *kwel-1 ekseni etrafında dönmek, yuvarlanmak

● Aynı kökten EYun kýklos (tekerlek), kylíndō (dönmek, yuvarlanmak).

__________
EŞKÖKENLİLER:
Fa çarχ: çark, çıkrık
Sans çakrá: çakra
EYun kýklos: ansiklopedi, bisiklet, motosiklet, sikl, siklamen, siklon, siklotron
EYun kýlindō: külüstür, silindir 
 çarliston Cumh 1928 bir dans
ML 1969 bir tür biber  		~ İng charleston 1. 1923'te James P. Johnson'ın bir bestesiyle üne kavuşan dans türü, 2. ABD Tarım Bakanlığı Tarımsal Araştırma Servisince geliştirilmiş bir sivri biber cinsi < öz Charleston ABD Güney Carolina eyaletinde bir kent  
 çarmıh TS, Ferec xv   ~ Fa çārmīχ چار ميخ dört çivi, haç → çehar, mıh  
 çarnaçar DanişN xiv   ~ Fa çār nāçār چار ناچار işe yarasın yaramasın § Fa çār2 چار çare + Fa nāçār ناچار çare değil → çare  
 çarp[mak [ETü] Kaş xi çap- vurmak, sıva veya boya vurmak
[Kıp] CodC, İdrH xiii çap-/çarp- seğirtmek, dört nala sürmek, koşmak, kılıç vurmak, akın etmek, talan etmek
[TTü] TS, DK xiv çap-/çarp- a.a.  		<< ATü

● Özgün biçimin *çalp- olduğu ve ani ve sert eylemleri belirten *+Ip- ekiyle çal- kökünden türediği düşünülebilir. TTü türeyen /r/ arasesi bu şekilde açıklanabilir. Karş. çapak. Ayrıca çak-, çal- maddelerine bakınız. Anlamların tümü “vurmak, çalmak, şak/şakır sesi çıkarmak” kavramına dayanır.

__________
EŞKÖKENLİLER:
ETü çap: çabala-, çabuk, çapa, çapak, çapkın, çapul, çaput, çevik?, çopur
Tü çarp: çarp-, çarpı
Tü çırp: çırp-, çırpı
Tü çıp: çipil 
 çarpı [YTü] Geom 1937   < Tü çarp- +I → çarp-

● Atatürk tarafından bulunan kelimelerdendir. Zarb < Ar #ḍrb (aritmetikte çarpma işlemi) sözcüğünden esinlendiği anlaşılmaktadır.
 
 çarşaf CodC xiii çarçav
Arg xvi çārşeb, vulg. çārşef/çārşaf   		~ Fa çādarşab چادرشب gece örtüsü § Fa çādar چادر örtü + Fa şab شب gece → çadır, şebboy  
 çarşamba Tefs, CodC xiii çehar şembe   ~ Fa çaharşanba چهرشنبه haftanın dördüncü günü § Fa çahar چهر dört + Fa şanba/şanbih شنبه hafta (~ Aram şabbtā/şabbeh שבתא/שבה 1. Cumartesi, 2. hafta ~ İbr şabbāt שבת dinlenme günü, Cumartesi < İbr #şbt שבת dinme, ara verme, dinlenme ) → çehar

● Yedi günlük hafta düzeni Mö 6. yy'dan itibaren İbrani toplumundan, ortak Arami kültürü aracılığıyla Ortadoğu ve İran'a yayılmıştır.
 
 çarşı İrşM, GülM xiv çārşū   ~ Fa çārsū چار سو dörtgen, dörtyol, pazar yeri § Fa çār چار dört + Fa sū سو taraf, yan, yön, yol (<< OFa sōk a.a. ) → çehar  
 çarter TDK 1998   ~ İng charter 1. ruhsat, ferman, berat, 2. gemi veya uçak kiralama sözleşmesi << OLat chartula [küç.] "kâğıtçık", ferman, ruhsat < Lat charta kâğıt → kart2  
« Önceki Sayfa Sonraki Sayfa »

 


Copyright 2002-2010 Sevan NİŞANYAN
Her hakkı mahfuzdur. İzinsiz iktibas edilemez.
Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.
E-mail : s_e_v_a_n_@_n_i_s_a_n_y_a_n_._c_o_m