Sözlerin Soyağacı - Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
Detaylı Arama
Dört arama alanının birini veya birkaçını kullanabilirsiniz. Maddebaşı aramasında başa veya sona * koyup kelime parçası arayabilirsiniz. Tanımlar ve Köken aramasında yıldız kullanmayın. Tek harf aramayın. Köken aramasında basit harfler uzatmalı, vurgulu, aksanlı, noktalı vb. harfleri de bulur.
Maddebaşı
Tanımlar
Dil
Köken
Simgeler, kısaltmalar
Sözlükte kullanılan simge ve kısaltmaların listesi için tıklayın.
Simgeler Kapat
En erken örnekler Kapat
Dil adları Kapat
Gramer notları Kapat

Bu siteden yararlandınız mı?
Daha fazlası için Sözlerin
Soyağacı'nı satın alın. Tıklayın...

Diğer Nişanyan siteleri:
• Index Anatolicus
• Taraf - Kelimebaz yazıları
• Agos Yazıları
• Siyaset ve Tarih Yazıları
• Küçük Oteller Sitesi
• Nişanyan Hotel

Yorumlar
İsim  : 
E-mail  : 
Ciddi yorum ve eleştirileriniz şükranla karşılanacaktır. Lütfen kelime anlamı sormayınız. Lütfen ödev yardımı istemeyiniz. İsim ve email belirtiniz.

çeki
Yeni Arama :
Kelime En erken Türkçe örnek Köken
 çehar/çar1 Ferec xv çār   ~ Fa/OFa çahār/çār چهار/چار dört = Ave çathvar- a.a. = Sans çatúr a.a. << HAvr *kwetwer a.a.

● Aynı kökten Lat quatr-, EYun tetr-, Slav çatr- (dört). Ayrıca Lat quartus (dörtte bir), quadraginta (kırk).

__________
EŞKÖKENLİLER:
Fa çahār/çār: çehar, çalpara, çar1, çardak, çarmıh, çarşaf, çarşamba, çarşı, çerçeve, çeyrek, duçar
Sans çatúr: satranç
EYun tetra: teflon, tetra+, trapez
Lat quadraginta: karantina
Lat quartus: kerte, kerteriz, kuartet, truakar
Lat quatr: bekar, kadraj, kadran, kadril, kadro, kare, karne, karo, katrilyon, pötikaro 
 çehre DanişN xiv çihre   ~ Fa çihra چهره insan yüzü << OFa çihrak bir şeyin doğası veya özü, görüntü, idea = Ave çithra- görünme, belirme, bir şeyin gözle görünen yüzü, suret = Sans çitrá resim, suret  
 çek LO 1876   ~ İng cheque/check üçüncü şahıslara devredilebilen ödeme emri ~ EFr (é)chec a.a. << OLat scaccus a.a. ~ Ar ṣakk صكّ a.a. ~ OFa çakk a.a.

● İran'da Part ve Sasani hanedanları döneminde (1.-7. yy) devlet hazinesi adına yazılı ödeme emirlerine verilen ad iken 8. yy'da Abbasi maliyesinde aynı anlamda kullanılmış ve en geç 12. yy'da Batı dillerinde kullanıma girmiştir.
 
 çek[mek [ETü] Kaş xi çek- ip çekmek, çizgi çekmek, kan çekmek (geçişli)
[TTü] TS xiv tartmak, katlanmak, tahammül etmek (geçişsiz)  		<< ATü

● “Çekmek” ve “tartmak” kavramları arasındaki ilişki için karş. Lat pendere (çekmek, asmak, tartmak), pondus (tartı).

__________
EŞKÖKENLİLER:
ETü çek: çek-, çeki, çekimser, çekin-, çekince, çekingen, çektiri 
 çekap TDK 1998   ~ İng check-up kontrol, baştan aşağı gözden geçirme & İng to check 1. satrançta şah hamlesi [xiv], 2. denetlemek, kontrol etmek [xvi] (~ EFr (é)chec satrançta şah, satranç oynu ~ Fa şāh شاه hükümdar ) + İng up aşağıdan yukarıya hareket bildiren edat → şah, aparküt  
 çeki [TTü] Arg xvi bir tartı ölçüsü  < Tü çek- tartmak +Ig → çek-  
 çekiç [Oğ] Kaş xi çekük a.a.
[Kıp] İdr, KTerc xiv çeküç   		< ETü çak- +Iç → çak-

● Önseste /ç/ etkisiyle ünlü incelmesi tipiktir. Karş. çal-/çel-, çalım/çelme, çatın >> çetin.
 
 çekimser [YTü] TDK 1955 müstenkif  < Tü çekimse- [YTü] çeker gibi yapmak +ImsA- < Tü çek- +ImsA- → çek-

● Anlamca çekin- fiilini andırır.
 
 çekin[mek [TTü] TS xv
[TTü] LL xviii arzulamak, içi çekmek
[TTü] KT 1900 içtinap ve ihtiraz etmek  		< Tü çek- +In- → çek-  
 çekince [YTü] CepK 1935 mahzur, ihtiraz kaydı  < Tü çekin- +çA → çekin-  
 çekingen [YTü] CepK 1935 muhteriz  < Tü çekin- +gAn → çekin-  
« Önceki Sayfa Sonraki Sayfa »

 


Copyright 2002-2010 Sevan NİŞANYAN
Her hakkı mahfuzdur. İzinsiz iktibas edilemez.
Alıntılarda kaynak gösterilmesi rica olunur.
E-mail : s_e_v_a_n_@_n_i_s_a_n_y_a_n_._c_o_m