tümen

tülbent

Farsça dūlband دول بند z "kavuk üstüne sarılan sarık, dolak" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dūl veya dol دول z "kova" ve Farsça band بند z "bağ, sargı" sözcüklerinin bileşiğidir.

tülü

Türkiye Türkçesi "tüy" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lI(g) ekiyle türetilmiştir.

tüm

Türkiye Türkçesi tom veya dom "top, küme" sözcüğünden evrilmiştir.

tümce

Türkiye Türkçesi tüm sözcüğünden Yeni Türkçe +çA ekiyle türetilmiştir.

tümel

Türkiye Türkçesi tüm sözcüğünden Yeni Türkçe +Al ekiyle türetilmiştir.

tümen
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
tabgaç Oŋ tutuk biş tümen sü keldi [elli bin asker geldi] Türkiye Türkçesi: "... bir para birimi" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
tūmān (ar. p[ers].): On bin ˁaded (...) & summa pecuniae 15 1/3 thalerorum. Türkiye Türkçesi: [ A. Fikri, Lugat-ı Garibe, 1889]
tümen tümen: Çok, kesîr. Yeni Türkçe: "orduda bir birlik, fırka" [ Resmi Gazete, 1935]
Garnizon komutanları (...) mıntakalarında bulundukları tümen, kolordu, ordu komutanlıklarına veya ordu müfettişliklerine bağlıdırlar.

Köken

Eski Türkçe tümen "on bin" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Toharca aynı anlama gelen tmān veya tumane sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Proto-İranca (Ana-İranca) yazılı örneği bulunmayan *tu-māna "«büyük ölçü», çok büyük sayı, on bin" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir.

Ek açıklama

▪ Doerfer, Türk. und Mong. Elementen im Neupersisch sf. 2:632-642, 11. yy'a dek Orta Asya'da konuşulan bir HAvr dili olan Toharca üzerinde durur. ▪ H. W. Bailey, Etymology of Xiongnu Names sf. 120 Toharca sözcüğün İrani bir dilden alıntı olduğunu savunur. Cf. ▪ Douglas Adams, A Dictionary of Tocharian B sf. 301. • TTü sözcük bazen “İran ordusuna özgü bir birlik” anlamında görülür. 1934'te TSK'da fırka (= Fransızca division) yerine benimsenmiştir.

Bu maddeye gönderenler

tümgeneral


16.08.2017
tümgeneral

Türkiye Türkçesi tümen ve Türkiye Türkçesi general sözcüklerinin bileşiğidir.

tümleç

Yeni Türkçe tümle- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.

tümör

Fransızca tumeur "şişik, yumru, ur" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen tumor sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince tumescere "şişmek, kabarmak" fiilinden +or ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *tum- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *teuə-2 kökünden türetilmiştir.

tümsek

Türkiye Türkçesi yazılı örneği bulunmayan *tümse- "toplaşmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir. Türkçe fiil Türkiye Türkçesi tüm- "kabarmak, top şeklini almak" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +sA- ekiyle türetilmiştir.

tümülüs

Latince tumulus "tümsek, höyük, tepecik" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince tumere "şişmek" fiilinin küçültme halidir.