çıldır|mak

çıkın

Orta Türkçe çıkın "bohça, paket" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çıg- "dürmek, paketlemek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +In ekiyle türetilmiştir.

çıkış|mak

Türkiye Türkçesi çık- fiilinden Türkiye Türkçesinde +Iş- ekiyle türetilmiştir.

çıkrık

Eski Türkçe çıχrı veya çıġrı "çark" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Soğdca aynı anlama gelen çχra veya çġra sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen çaχra sözcüğü ile eş kökenlidir.

çılbır1

Türkiye Türkçesi çırpır "çırpılmış yumurta aşı, omlet" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi çırp- fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

çılbır2

Moğolca cilbugur "yular, dizgin" sözcüğünden alıntıdır. Moğolca sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *yılbūr biçimi ile eş kökenlidir.

çıldır|mak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
tāş çaldrādı [[çakıl taşları 'çaldır çaldır' sesi çıkardı. Zincir ve benzeri şeyler yere düştüğünde çıkan sesi anlatmak için kullanılır.]] Türkiye Türkçesi: [Maarif-TS, 1486 yılından önce]
kişi ˁāşıḳ olacak bir çöp çıldurdusı [çıtırtısı] aŋa saz olur Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
çıldırmak: Tecennün etmek, azmak, mecnun gibi gazaplanmak. Türkîde cıvdırmak. Çıldır çıldır bakmak.

Köken

Türkiye Türkçesi çıldur- "çatlamak" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe çaldra- "çatırdamak" fiili ile eş kökenlidir. Bu sözcük çal veya çıl "çatlama ve kırılma sesi" ses yansımalı sözcüğünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için çil maddesine bakınız.

Benzer sözcükler

çıldırtmak

Bu maddeye gönderenler

çılgın


04.06.2015
çılgın

Türkiye Türkçesi çıldır- "delirmek" fiili ile eş kökenlidir. Türkçe fiil Türkiye Türkçesi çıl veya çil "alacalı, parıldayan" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

çıma

İtalyanca cima "uç, zirve, gemicilikte halatın ucu" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Geç Latince cyma "filiz, dal ve bitki ucu, ağacın tepesi" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca kýma κύμα z "filiz, bitkinin taze ucu, (mec.) yavru, döl" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca kýō κύω z "filizlenmek, yavrulamak" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir.

çın

Eski Türkçe çıŋ "çınlama sesi" ses yansımalı sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük bir sözcükten türetilmiştir.

çınar

Farsça çanār veya çanāl چنار/چنال z "çınar ağacı" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen çnār sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Çince aynı anlama gelen ç'un sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir.

çıngar

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.