çalık

çal

Eski Türkçe çal "alaca, benekli" sözcüğünden evrilmiştir.

çal|mak

Eski Türkçe çal- "1. (sesli olarak) vurmak, darp etmek, 2. ses etmek, 3. boya vurmak, alaca kılmak, harelemek" fiilinden evrilmiştir.

çalak

Farsça çālāk چالاك z "canlı, atik, çevik" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Türkçe çalık "kızgın" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

çalgı

Orta Türkçe çalğu "müzik aleti, saz" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe çal- "saz vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +gU ekiyle türetilmiştir.

çalı

Türkiye Türkçesi ve Çağatayca çalağan "ısırgan, dikenli (bitki), azgın (köpek)" sözcüğü ile eş kökenlidir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak, çarpmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir.

çalık
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Kıpçakça: "deli" [ Codex Cumanicus, 1303]
čalih - Alm: czornik [zornig, öfkeli] "... kesik" [ Şer'iye Sicilleri, 1600 yılından önce]
sağ elinüŋ baş parmağı çalık Türkiye Türkçesi: "... yaralı, lekeli" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
çalık: Fissus, percussus [dövülmüş, vuruk], vulnere & cicatrice affectus, plagis deformatus [yüzünde yara ve çıban izi olan], refractarius equus [huysuz at] Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
Ağzı burnu çalık: çarpılmış. Aklı çalık: delişmen. Defterden çalık: sipah-i matrud [ordudan tard edilmiş]. Rengi çalık: dönmüş. Çalık illeti: koyun uyuzu.

Köken

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) çalık "1. vurulmuş, darbe almış, 2. cin çarpmış, deli, 3. boyalı, alaca" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için çal- maddesine bakınız.

Bu maddeye gönderenler

çalka-, çelik


26.08.2017
çalım

Türkiye Türkçesi çal- "vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Im ekiyle türetilmiştir.

çalış|mak

Eski Türkçe çalış- "vuruşmak, mücadele etmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe çal- "vurmak, darp etmek" fiilinden Eski Türkçe +Iş- ekiyle türetilmiştir.

çalıştay

Türkiye Türkçesi çalış- fiilinden Yeni Türkçe +tAy ekiyle türetilmiştir.

çalka|mak

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) çalık "çok sıçrayan, haşarı, oynak" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)A- ekiyle türetilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak, çarpmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

çalpara

Farsça çār-pāre چار پاره z "1. dört parça, 2. dört parçalı köçek zili, kastanyet" deyiminden alıntıdır.