çalak

çakoz

Türkiye Türkçesi çak- "anlamak (argo)" fiilinden türetilmiştir.

çakra

Sanskritçe çakrá चक्र z "1. tekerlek, çark, çömlekçi çarkı, 2. devre, döngü, 3. insan bedenindeki 6 mistik halkadan her biri" sözcüğünden alıntıdır. Sanskritçe sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kʷékʷlo-s "tekerlek" biçiminden evrilmiştir.

çakşır

Farsça çaḳşūr veya caχcīr "bir tür şalvar, geniş pantolon" sözcüğü ile eş kökenlidir.

çal

Eski Türkçe çal "alaca, benekli" sözcüğünden evrilmiştir.

çal|mak

Eski Türkçe çal- "1. (sesli olarak) vurmak, darp etmek, 2. ses etmek, 3. boya vurmak, alaca kılmak, harelemek" fiilinden evrilmiştir.

çalak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: [ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
χoş yaratıldı beden çālāk ü çüst

Köken

Farsça çālāk چالاك z "canlı, atik, çevik" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Türkçe çalık "kızgın" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

Daha fazla bilgi için çal- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Türkçe kullanımda genellikle Farsçadan alınmış çüst ü çalak "çevik ve canlı" deyiminde görülür. Farsça sözcük Türkçeden alıntı olmalıdır. • Anadolu ağızlarında görülen "otları tırpanla biçerek açılan yürüyüş yolu" anlamı, çal- fiilinden yapılmış ayrı bir türevdir.


23.07.2015
çalgı

Orta Türkçe çalğu "müzik aleti, saz" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe çal- "saz vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +gU ekiyle türetilmiştir.

çalı

Türkiye Türkçesi ve Çağatayca çalağan "ısırgan, dikenli (bitki), azgın (köpek)" sözcüğü ile eş kökenlidir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak, çarpmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir.

çalık

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) çalık "1. vurulmuş, darbe almış, 2. cin çarpmış, deli, 3. boyalı, alaca" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

çalım

Türkiye Türkçesi çal- "vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Im ekiyle türetilmiştir.

çalış|mak

Eski Türkçe çalış- "vuruşmak, mücadele etmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe çal- "vurmak, darp etmek" fiilinden Eski Türkçe +Iş- ekiyle türetilmiştir.