çalpara

çalık

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) çalık "1. vurulmuş, darbe almış, 2. cin çarpmış, deli, 3. boyalı, alaca" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

çalım

Türkiye Türkçesi çal- "vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Im ekiyle türetilmiştir.

çalış|mak

Eski Türkçe çalış- "vuruşmak, mücadele etmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe çal- "vurmak, darp etmek" fiilinden Eski Türkçe +Iş- ekiyle türetilmiştir.

çalıştay

Türkiye Türkçesi çalış- fiilinden Yeni Türkçe +tAy ekiyle türetilmiştir.

çalka|mak

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) çalık "çok sıçrayan, haşarı, oynak" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)A- ekiyle türetilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak, çarpmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

çalpara
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ anon., Ferec ba'd eş-şidde, 1451 yılından önce]
andan çārpāre eline alup çaldı vü oynadı [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
çalpara: çārpāre [galatı]. Dört parça, ağaçtan zil gibi şakşak. "... bir tür yengeç" [ Cumhuriyet - gazete, 1991]
böcek, karides, yengeç, pavurya, çalpara, ayna, mürekkep balığı

Köken

Farsça çār-pāre چار پاره z "1. dört parça, 2. dört parçalı köçek zili, kastanyet" deyiminden alıntıdır.

Daha fazla bilgi için çehar, pare maddelerine bakınız.

Ek açıklama

Güncel kullanımda 1. iki parçalı orkestra ziline, 2. kapağı orkestra ziline benzetilen küçük metal tencereye de çalpara adı verilir.


14.11.2019
çam

Arapça şmˁ kökünden gelen şamˁ شَمْع z "mum, reçine" sözcüğünden alıntıdır.

çamaşır

Farsça cāme-şūy جامه شور z "giysi yıkayan, çamaşırcı" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça cāme جامه z "giysi" ve Farsça şūy شوى/شور z "yıkayan" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Farsça sözcük Farsça şustan, şūy- شستن, شوى/شور z "yıkamak" fiilinden türetilmiştir. Farsça fiil Avesta (Zend) dilinde χşaud- "su akmak" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Avesta (Zend) dilinde χşudra "su" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

çamur

Orta Türkçe çamur "balçık" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *çalmur veya *çalpmur biçiminden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe çal- veya çap- "çalmak, çamurla sıvamak" fiilinden Eski Türkçe +mUr ekiyle türetilmiştir.

çamurcun

Türkiye Türkçesi çamur ve Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *çin "kuş" sözcüklerinin bileşiğidir.

çan

Eski Türkçe çaŋ "darbe ile ses veren metal veya ahşap alet" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Çince aynı anlama gelen zhōngz sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen çang sözcüğü ile eş kökenlidir.