çeki

çehre

Farsça çihre چهره z "insan yüzü" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça çihrag "görüntü, idea" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde çithra "görünme, belirme, bir şeyin gözle görünen yüzü, suret" sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Sanskritçe çitrá चित्र z "resim, suret" sözcüğü ile eş kökenlidir. Sanskritçe sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ki-tró-m "görüntü" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kei̯- "aydınlanmak" biçiminden evrilmiştir.

çek

Farsça çak چك z "berat, belge, üçüncü kişilere ciro edilebilen ödeme emri" sözcüğünden alıntıdır.

çek|mek

Eski Türkçe çek- "sürmek, özellikle kendine doğru sürmek" fiilinden evrilmiştir.

çekap

İngilizce check-up "kontrol, baştan aşağı gözden geçirme" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce check "1. satrançta şah hamlesi, 2. denetlemek, kontrol etmek" (NOT: Bu sözcük Eski Fransızca échec veya chec "satrançta şah, satranç oynu" sözcüğünden alıntıdır. Eski Fransızca sözcük Farsça şāh شاه z "hükümdar" sözcüğünden alıntıdır. ) ve İngilizce up "aşağıdan yukarıya hareket bildiren edat" sözcüklerinin bileşiğidir.

çekçek

Türkiye Türkçesi çek- sözcüğünden türetilmiştir.

çeki
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: [ Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco, 1533]
cecchi [çeki]: peso & uno peso di liegne, di carboni [tartı; bir odun ve kömür tartısı] Türkiye Türkçesi: çeki düzen [ anon., Risale-i Garibe, 1720]
fahişe avrat gibi gendüye çeki düzen veren o yoldan gelmişler

Köken

Türkiye Türkçesi çek- "çekmek, tartmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için çek- maddesine bakınız.

Benzer sözcükler

çeki düzen


06.08.2015
çekiç

Farsça çakuş veya çakkuş چكش z "çekiç" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça çakūç "balta? keser?" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde çakuş "özellikle silah olarak kullanılan fırlatma çekici veya baltası" sözcüğü ile eş kökenlidir. (Kaynak: Christian Bartholomae, Altiranisches Wörterbuch sf. 575)

çekimser

Yeni Türkçe çekimse- "çeker gibi yapmak" fiilinden Yeni Türkçe +()r ekiyle türetilmiştir. Yeni Türkçe fiil Türkiye Türkçesi çek- fiilinden Yeni Türkçe +ImsA- ekiyle türetilmiştir.

çekin|mek

Türkiye Türkçesi çek- fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir.

çekince

Türkiye Türkçesi çekin- fiilinden Yeni Türkçe +çA ekiyle türetilmiştir.

çekingen

Türkiye Türkçesi çekin- fiilinden Yeni Türkçe +(g)An ekiyle türetilmiştir.