çok

çoban

Farsça çōbān veya şūpān veya şiwān چوبان/چبان/شبان/شوان z "davar güden" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen şupān sözcüğünden evrilmiştir. (NOT: Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *fşu-pāna- sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir. Avestaca sözcük Avesta (Zend) dilinde fşu- "davar" ve Avesta (Zend) dilinde pāna- "koruyan, gözeten" sözcüklerinin bileşiğidir. )

çocuk

Eski Türkçe çocuk "yavru, özellikle domuz yavrusu" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük çocuk dilinden türetilmiştir.

çoğal|mak

Türkiye Türkçesi çōk "kalabalık" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +Al- ekiyle türetilmiştir.

çoğul

Türkiye Türkçesi çok sözcüğünden Yeni Türkçe +Il ekiyle türetilmiştir.

çoğulcu

Yeni Türkçe çoğul sözcüğünden Yeni Türkçe +cI ekiyle türetilmiştir.

çok
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: "kalabalık ... fokurtu" [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
çōk er [[aşağı tabakadan adam - Oğuzca]] (...) çokradı [[kaynadı, fokurdadı]] Türkiye Türkçesi: "kalabalık" [ Dede Korkut Kitabı, 1400? yılından önce]
Kazan oğlu Uruz'uŋ üzerine çok savaşdılar Türkiye Türkçesi: "çokluk [ad], çok [sıfat]" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
çok: Kesīr & kesret. Multum & multus. Çok zeman, çok yaşlü, çoktan, çok yaşa, çok iş, çok yeyici, çok söyler.

Köken

Eski Türkçe çōk "kalabalık, gürültü?" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe çawı- veya çoġı- "ses etmek" fiilinden +Uk ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için çağır- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Karş. Eski Türkçe çoġı "münakaşa", çoġla- "bağırmak, çağırmak", çoχ- "üşüşmek", çoχra- "fokurdama, kaynaşma"; Türkiye Türkçesi çoğuldu "gürültü; topluluk, sürü". 14. yy'dan sonra sadece Türkiye Türkçesinde artuk, kop ve üküş "miktarca çok" sıfatlarının yerini almıştır.

Benzer sözcükler

çoğu, çoğunluk, çok çok, çok sesli, çok tanrıcı, çokbilmiş, çokça, çokcana, çokeşli, çokgen, çokluk, çokuluslu

Bu maddeye gönderenler

çoğal-, çoğul (çoğulcu)


29.10.2020
çolak

Eski Türkçe çoluk "sakat" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe çol- "parçalamak, sakatlamak" fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe çal- "vurmak, kesmek, koparmak" fiili ile eş kökenlidir.

çolpa

Farsça çōlpā چولپا z "sakar, beceriksiz" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça çawl چول z "eğri" ve Farsça پا z "ayak" sözcüklerinin bileşiğidir.

çolpan

Orta Türkçe çolpan "Venüs gezegeni, Zühre" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

çoluk çocuk

Türkiye Türkçesi oluk çocuk deyiminden türetilmiştir. Türkçe deyim Türkiye Türkçesi ol- "olmak, oluşmak, hasıl olmak" fiilinden türetilmiştir.

çomak

Eski Türkçe çokmak veya çomak "sopa, topuz" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe çōk- veya çoġık- "saldırmak, çullanmak" fiilinden Eski Türkçe +(A)mAk ekiyle türetilmiştir.