abla

abes

Arapça ˁbs̠ kökünden gelen ˁabaṯ عَبَث z "oyalanma, boşa geçirilen zaman" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁabiṯa عَبِثَ z "oyalandı" fiilinin faˁal vezninde masdarıdır.

abide

Arapça Abd kökünden gelen ābida(t) آبِدة z "akılda kalan şey, tekerleme, büyük olay, facia" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça abada أَبَدَ z "kaldı" fiilinin fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir.

abidik gubidik

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

abit

Arapça ˁbd kökünden gelen ˁābid عابد z "hizmet eden, ibadet eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁabada عَبَدَ z "kulluk etti" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

abiye

Fransızca habillé "giyinik, özellikle gece kıyafeti giymiş" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca habiller "hazırlamak, donatmak, giydirmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Latince habitus "kılık, donanım" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. Latince sözcük Latince habēre "sahip olmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır.

abla
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: apa [ Uygurca Maniheist metinler, 900 yılından önce]
teŋri yérinteki kamaġ teŋrilerniŋ apası eçesi [tanrılar alemindeki tüm tanrıların ablası, ağabeysi] Kıpçakça: aba [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
aba/ebe [[aslen büyükanne (cedde) demek olup şefkat deyimi olarak anneye denir]] Türkiye Türkçesi: bula [ Meninski, Thesaurus, 1680]
bula: Constantinopoli dicitur, avunculi uxor [İstanbul ağzında, amca veya dayının eşi]. Türkiye Türkçesi: abula [ Kieffer & Bianchi, Dictionnaire Turc-Français, 1835]
ablā ou abulā. À Constantinople on appelait ainsi la soeur, particulièrement l'aînée [İstanbul'da kızkardeşe, özellikle büyük olanına böyle denir]

Köken

Eski Türkçe apa "büyük kızkardeş, ana, nine" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük çocuk dilinden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için ebe maddesine bakınız.

Ek açıklama

/l/ ara sesi TTü geç dönemde türemiştir. Diğer Türk dillerinde apa, ape, apay, appa biçimleri görülür. A. C. Emre'nin aba+lak, S. Çağatay'ın aba+lala, H. Eren'in ağa+bula hipotezleri, Türkçe infantilizmlerden türeyen akrabalık adlarındaki sistematik istikrarsızlığı göz ardı ederler.

Benzer sözcükler

ablacı, ablacılık


29.10.2020
ablak

Arapça blḳ kökünden gelen ablaḳ أبْلَق z "aklı karalı (at rengi)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça balaḳ بَلَقَ z "aklı karalı olma, alacalı olma" sözcüğünün afˁal vezninde sıfatıdır.

ablatif

Fransızca ablatif veya Almanca Ablativ "gramerde ismin den hali" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen ablativus sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince abferre, ablat- "bir yerden taşımak" fiilinden +(t)iv° ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince ferre, lat- "taşımak" fiilinden ab+ önekiyle türetilmiştir.

abluka

İtalyanca blocca! "(denizcilikte) bloke et, muhasara et (emir)" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Fransızca bloquer "tomruk yığmak, tıkamak, (denizcilikte) liman girişini tomruklarla kapatmak" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Fransızca bloc "ağaç kütüğü, tomruk" sözcüğünden türetilmiştir. Fransızca sözcük Eski Yüksek Almanca bloh veya blok "kütük, tıkaç" sözcüğünden alıntıdır.

abo

"şaşırma ünlemi" ünlemdir.

abone

Fransızca abonné "(süreli bir yayın için) taahhüt etmiş" veya Fransızca s'abonner "taksitli borç üstlenmek, abone olmak" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Bu sözcük Geç Latince aynı anlama gelen abonare veya abornare fiilinden evrilmiştir. ) Geç Latince fiil Fransızca bonne veya borne "sınır, vade" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.