acep

acar

Arapça ˁcr kökünden gelen aˁcar أعجَر z "kaba, şişman, iri, güçlü" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁacara عَجَرَ z "kabardı, şişti" fiilinin afˁal vezninde sıfatıdır.

acayip

Arapça min al-ˁacāˀib من العجائب z "tuhaf şeylerden (biri)" deyiminden türetilmiştir. Arapça deyim Arapça ˁcb kökünden gelen ˁacāˀib عجائب z "tuhaf şeyler" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Arapça ˁacība(t) عجيبة z "tuhaf şey, hilkat garibesi" sözcüğünün faˁāˀil vezninde çoğuludur.

acele

Arapça ˁcl kökünden gelen ˁacala(t) veya ˁacila(t) عَجَِلة z "ivme, evecenlik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁacila عَجِلَ z "acele etti" fiilinin faˁala(t) vezninde masdarıdır.

acem

Arapça ˁcm kökünden gelen aˁcam أعجم z "Arapça bilmeyen, barbar, özellikle İranlı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁacuma عَجُمَ z "dilsiz idi, konuşma özürlü idi, Arapçası kıt idi" fiilinden türetilmiştir.

acente

İtalyanca agente "başkası adına iş yapan, vekil" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince agens, agent- "1. yapan, eyleyen, iş gören, 2. vekil" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince agere, act- "yapmak, etmek" fiilinden +ent° ekiyle türetilmiştir.

acep
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"tuhaf" [ Kutadgu Bilig, 1069]
bu ġaflat bile öz yoḳadur ˁacab [bu gaflet ile insan kendini mahveder, garip şey] "acaba (zarf)" [ Ahmed b. Kadı-i Manyas, Gülistan tercümesi, 1429]
Mesuliyetin o yerde acep namı yok mu?

Köken

Arapça ˁcb kökünden gelen ˁacab عجب z "şaşkınlık, hayret" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaciba عجب z "şaşırdı, hayret etti" fiilinin faˁal vezninde türevidir.

Ek açıklama

Zarf olarak kullanımı halk diline özgü olup yakın dönemde genel dile girmiştir.

Bu maddeye gönderenler

acaba, acayip, taaccüp, ucube


23.11.2019
aceze

Arapça ˁcz kökünden gelen ˁacaza(t) عجزة z "acizler, düşkünler" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁacīz عجيز z sözcüğünün faˁala(t) vezninde çoğuludur.

acı

Eski Türkçe açıġ "1. acı tad, 2. ağrı, sancı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe açı- "acımak" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

acı|mak

Eski Türkçe açı- "1. acılaşmak, ekşimek, 2. canı yanmak" fiilinden evrilmiştir.

acık|mak

Eski Türkçe açık- "acıkmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe aynı anlama gelen āç- fiilinden Eski Türkçe +Ik- ekiyle türetilmiştir.

acil

Arapça ˁcl kökünden gelen ˁācil عاجل z "acele eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁacala عجل z "acele etti" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.