adam

ada

Orta Türkçe atağ "ada" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe otruġ "ayrılmış veya kesilmiş yer, ada" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Eski Türkçe otrul- "kesilmek" fiilinden türetilmiştir.

ada|mak

Eski Türkçe atā- "ad vermek, söz vermek, söz kesmek, çağırmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe āt "isim" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

adak

Türkiye Türkçesi ada- "söz vermek, söz kesmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

adale

Arapça ˁḍl kökünden gelen ˁaḍala(t) عضلة z "kas" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaḍal عضل z "tarla faresi" sözcüğü ile eş kökenlidir.

adalet

Arapça ˁdl kökünden gelen ˁadāla(t) عدالة z "adillik, hak gözetme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁadala عَدَلَ z "denk idi, oran ve ölçülü idi, adil idi" fiilinin faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

adam
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Codex Cumanicus, 1303]
homo - Tr: χisi vel azam [kişi, azem] ademî [ Gülşehri, Mantıku't-Tayr, 1317]
ādemīnüŋ ˁilm ü ḥıkmetdir işi (...) nefsine uyan kişi ādem degül [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ādem: insān. (...) yebān ādemi, ādem yerine komamak/saymamak (...) ādemiyet [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
adam akıllı, adam sen de [ A. Fikri, Lugat-ı Garibe, 1889]
adamım: Kendisine kurbiyet ve mensubiyet-i hususiyesi olmak veya bu tarzda görünmek.

Köken

Arapça Adm kökünden gelen ādam آدم z "1. insanların atası, Adem, 2. insanoğlu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük İbranice aynı anlama gelen ˀādām אָדָם z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice ˀadāmā אֲדָמָה z "toprak, yer" sözcüğü ile eş kökenlidir.

Ek açıklama

20. yy başlarına dek ādem yazılır ve kültürlü dilde belki 19. yy'a dek bu şekilde telaffuz edilirdi. Erken TTü metinlerde görülen āzem yazımı Farsça telaffuzu yansıtır. • Karş. Fenike dilinde ˀadm "insan", ˀb ˀdm "insanların atası". “Toprak” kavramıyla ilişkisi için karş. Latince humanus "insan" < humus "toprak". Bkz. hümanist.

Benzer sözcükler

adam sen de, adam sendeci, adam sendecilik, adamakıllı, adamım, adamın dibi, adamotu, âdemoğlu, bilim adamı, işadamı, kardan adam

Bu maddeye gönderenler

adamcıl, beniadem


22.06.2018
adamcıl

Türkiye Türkçesi ādam "insan" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +çIl ekiyle türetilmiştir.

adana

Adana "kent adı" özel adından türetilmiştir.

adap

Arapça Adb kökünden gelen ādāb آداب z "görgü kuralları" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça adab أَدَب z "görgü, terbiye" sözcüğünün afˁāl vezninde çoğuludur.

adapte

Fransızca adapter "uyarlamak" fiilinden alıntıdır. Fransızca fiil Geç Latince adaptare "bir şeye uydurmak, tatbik etmek" fiilinden evrilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen aptare fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince apiō veya apiscor, apt- "bağlamak, iliştirmek, uydurmak" fiilinin isimden türetilmiş fiilidir.

adaş

Türkiye Türkçesi ad sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +dAş ekiyle türetilmiştir.