ahi

ahçik

Ermenice aġçig աղջիկ z "kız" sözcüğünden alıntıdır. Ermenice sözcük Ermenice aynı anlama gelen aġiç աղիջ z sözcüğünün küçültme halidir.

ahenk

Farsça āhang آهنگ z "uyum, özellikle ses uyumu, armoni" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça hang هنگ z "vezin, ölçü, edep" sözcüğünden türetilmiştir.

aheste

Farsça āhaste آهسته z "yavaş, sessiz" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça hastīdan هستيدن z "1. olmak, varolmak, 2. uymak, uyumlu olmak, yaramak, değer olmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır.

ahfat

Arapça ḥfd kökünden gelen aḥfād أحْفَاد z "torunlar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥafīd حَفِيد z "torun" sözcüğünün afˁāl vezninde çoğuludur.

ahır

Farsça ve Orta Farsça āχʷar آخور z "yemlik, hayvan besleme yeri" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Farsça sözcük Soğdca aynı anlama gelen aχwr sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Bu sözcük Orta Farsça χʷar "yemek (ad)" sözcüğünden türetilmiştir. Orta Farsça sözcük Orta Farsça χʷartan "yemek (fiil)" fiilinden türetilmiştir.

ahi
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"kardeşim (hitap)" [ Nasırüddin Rabguzi, Kısasü'l-Enbiya, 1310]
aχī Cebreˀīl [ey kardeşim Cebrail] "... fütüvvet mensubu" [ Gülşehri, Mantıku't-Tayr, 1317]
değme gişi olduğı içün aχı / oynayacaḳ oldı aχılık daχı [herkes ahi oldu, ahilik oyuncak oldu]

Köken

Arapça Aχw kökünden gelen aχī أخى z "kardeşim" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça أخ z "kardeş" sözcüğünden türetilmiştir. (NOT: Bu sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice aynı anlama gelen ˀaχ אח z sözcüğü ile eş kökenlidir. )

Ek açıklama

İstanbul Türkçesinde 19. yy'a dek axı şeklinde telaffuz edildiği anlaşılıyor. Anadolu ağızlarında halen böyle söylenir. Yer adlarında ağa ve ahi sözcükleri çoğu örnekte eşdeğer kabul edilir.

Benzer sözcükler

ahilik

Bu maddeye gönderenler

ağa (ağabey), ihvan, uhuvvet


25.02.2019
ahir

Arapça Aχr kökünden gelen āχir آخِر z "son, sonuncu, sonraki" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça āχar آخَر z "gerideki" sözcüğü ile eş kökenlidir.

ahiret

Arapça Aχr kökünden gelen āχira(t) آخرة z "sonraki şey, ölümden sonrası" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça āχir آخر z "son, sonraki" sözcüğünün fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir.

ahit

Arapça ˁhd kökünden gelen ˁahd عهِد z "1. tanıma, 2. ant, sözleşme, yükümlülük" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁahida عَهِدَ z "ısmarladı, sözleşti, şart koştu" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

ahize

Arapça Aχḏ kökünden gelen yazılı örneği bulunmayan *āχiḏa(t) آخذة z "«alıcı şey»" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça āχiḏ آخيذ z "alan, alıcı" sözcüğünün fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir. Bu sözcük Arapça aχaḏa أَخَذَ z "aldı" fiilinin etken fiil sıfatııdır.

ahkâm

Arapça ḥkm kökünden gelen aḥkām أَحْكَام z "hükümler" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥukm حُكْم z "yargı, hüküm" sözcüğünün afˁāl vezninde çoğuludur.