aksisada

akselerasyon

Fransızca accélération "hızlanma, hızlandırma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince accelerare "hızlanmak" fiilinden alıntıdır. Bu sözcük Latince celer "hızlı, seri" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kel- "hızlı" biçiminden evrilmiştir.

akseptans

İngilizce acceptance "kabul ediş, kabul belgesi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce accept "kabul etmek" fiilinden +entia ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen accipere, accept- fiilinden alıntıdır. Latince fiil Latince capere, capt- "almak, tutmak" fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir.

aksesuar

Fransızca accessoire "eklenti, tali unsur, süs" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince aynı anlama gelen accessorium sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince accedere "yanına gitmek, yanaşmak, katılmak" fiilinden +(t)orium ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince cedere, cess- "gitmek" fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱi̯esdʰ- "gitmek" biçiminden evrilmiştir.

aksır|mak

Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *asġır- "hapşırmak" biçiminden evrilmiştir. Eski Türkçe biçim ses yansımalı sözcüğünden Eski Türkçe +kIr- ekiyle türetilmiştir.

aksi

Arapça ˁaks "yansıma, ters" sözcüğünden türetilmiştir.

aksisada
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"ses yansıması, yankı" [ Artin Hindoğlu, Hazine-i Lugat, 1831]
Écho: ينقو يانقو yanko, عكس صدا aksi séda

Köken

Arapça ˁaks "karşı, ters" ve Arapça ṣadā "ses, eko" sözcüklerinin bileşiğidir.

Daha fazla bilgi için akis, sada maddelerine bakınız.


19.08.2018
aksiyom

Fransızca axiome "matematikte ispatı gerekmeyen ilke" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aksίōma αξίωμα z "varsayılan, değer verilen, matematikte ispatı gerekmeyen ilke" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca aksióō αξιόω z "saymak, değer vermek, onurlandırmak" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir.

aksiyon

Fransızca action "1. eylem, edim, icraat, 2. hisse senedi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince actio "eylem" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince agere "yapmak, eylemek, icra etmek, harekete geçirmek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂eǵ- (*aǵ-) "gütmek, sürmek" biçiminden evrilmiştir.

aksolotl

İngilizce axolotl "Meksika göllerinde yaşayan semendere benzer sürüngen" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Nahuatl (Aztek) dilinde aynı anlama gelen axolotl sözcüğünden alıntıdır.

akson

Fransızca ve İngilizce axon veya axone "sinir hücresinin sinirsel uyarıyı ileten uzantısı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca áksōn άξων z "eksen" sözcüğünden alıntıdır.

aksülamel

Arapça ˁaks عكس z "zıt, karşıt" ve Arapça ˁamal عمل z "eylem" sözcüklerinin bileşiğidir.