aktar|mak

aksiyon

Fransızca action "1. eylem, edim, icraat, 2. hisse senedi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince actio "eylem" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince agere "yapmak, eylemek, icra etmek, harekete geçirmek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂eǵ- (*aǵ-) "gütmek, sürmek" biçiminden evrilmiştir.

aksolotl

İngilizce axolotl "Meksika göllerinde yaşayan semendere benzer sürüngen" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Nahuatl (Aztek) dilinde aynı anlama gelen axolotl sözcüğünden alıntıdır.

akson

Fransızca ve İngilizce axon veya axone "sinir hücresinin sinirsel uyarıyı ileten uzantısı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca áksōn άξων z "eksen" sözcüğünden alıntıdır.

aksülamel

Arapça ˁaks عكس z "zıt, karşıt" ve Arapça ˁamal عمل z "eylem" sözcüklerinin bileşiğidir.

akşam

Soğdca χşām "akşam, akşam yemeği" sözcüğünden alıntıdır. Soğdca sözcük Avesta (Zend) dilinde χşapn "akşam veya gece" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Sanskritçe kşapā क्षप् z "gece" sözcüğü ile eş kökenlidir.

aktar|mak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
er tāşıġ aχtardı [adam taşı döndürdü], tüpi yıġaçīġ aχtardı [fırtına ağacı devirdi], ol yér aχtardı [toprağı sürdü χı ġayn'dan dönüşmüştür, tıpkı Arapçada χaṭṭār ya da ġaddār denilmesi gibi.]] Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
aktarma: Dam kiremitlerinin aktarılması. aktarma usulü: Emtia karaya inmeksizin gemiden gemiye aktarılması.

Köken

Eski Türkçe aġtar- "devirmek, altını üstüne çevirmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe aġıt- "kaldırmak" fiilinden Eski Türkçe +Ar- ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe aġ- "kalkmak" fiilinden Eski Türkçe +It- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için ağ- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Kiremit aktarmak deyiminde kiremitlerin ters çevirilmesi kastedilmiştir. "Nakletmek" anlamı derivatiftir. • İlk hecede türeyen /k/ sesi hiperkoreksiyon eseridir. Orijinal biçimi ağtar- > aχtar- olan fiil, İstanbul ağzında aktar- biçimine düzeltilmiştir.

Benzer sözcükler

aktaraç, aktarılmak, aktarım, aktarma, aktartmak


28.03.2019
aktif

Fransızca actif "eylemli, etkin" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen activus sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince agere "yapmak, eylemek" fiilinden +(t)iv° ekiyle türetilmiştir.

aktinyum

Yeni Latince actinium "radyoaktif bir element" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1899 André-Louis Debierne, Fr. kimyacı .) Latince sözcük Eski Yunanca aktīs, aktîn- ακτīς, ακτῖν- z "ışın, şua" sözcüğünden +ium ekiyle türetilmiştir.

aktivasyon

Fransızca ve İngilizce activation "etkin ve eylemli hale getirme" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca activer "etkinleştirmek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir.

aktivite

Fransızca activité "eylemlilik, etkinlik" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince activitas sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince activus "eylemli" sözcüğünden +itas ekiyle türetilmiştir.

aktör

Fransızca acteur "eyleyen, icracı, tiyatro oyuncusu" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince actor "icra eden" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince agere "yapmak, eylemek" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir.