alay

alarga

İtalyanca al largo "açıkta, (gemi) sahilden açılmış" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük İtalyanca largo "açık, geniş, uzak" sözcüğünden ad+ önekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen largus sözcüğünden evrilmiştir.

alarm

Fransızca alarme "silaha çağrı [14. yy], her çeşit ikaz sinyali [17. yy]" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca all' arme "silahlara!" deyiminden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca arma "silah" sözcüğünden à+ önekiyle türetilmiştir.

alaşım

Yeni Türkçe yazılı örneği bulunmayan *alaş- fiilinden Yeni Türkçe +Im ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

alaturka

İtalyanca alla turca "Türk gibi, Türk usulü" deyiminden alıntıdır. İtalyanca deyim Turco "Türk" özel adından à+ önekiyle türetilmiştir.

alavere dalavere

Türkiye Türkçesi ala vere sözcüğünden türetilmiştir.

alay
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"düzenli askeri birlik" [ Yazıcızade Ali, Tarih-i Âl-i Selçuk, 1423]
iki cānibden ṣaflar ve alaylar düzetdiler ve savaş eylediler alay beği [ Fatih Sultan Mehmed, Kanunname-i Al-i Osman, 1481 yılından önce]
kadılar defter kedχudālarınuŋ ve alay beglerinüŋ üstinde otururlar. "... resmigeçit ... kalabalık" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
alay: Turma, phalanx [askeri birlik] & pompa solennis, processio [resmigeçit] (...) bir alay eşkıya, bir alay boş kelīmāt alay et-, alaycı [ A. Fikri, Lugat-ı Garibe, 1889]
alay etmek: eğlenmek, tahkir etmek. alaycı: Daima şen bulunan adam.

Köken

Orta Yunanca alágion αλάγιον z "lejyonu oluşturan askeri birliklerin her biri" sözcüğünden evrilmiştir. Yunanca sözcük Latince ala "1. kanat, 2. legio'dan küçük askeri birim, alay" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arkaik Latince yazılı örneği bulunmayan *axla "koltuk, kürek kemiği" sözcüğünden evrilmiştir.

Ek açıklama

Aslen askeri birlik adıdır. Argo kökenli olan "eğlenme" anlamına 19. yy'dan önce rastlanmaz. Ara halka "kalabalıkla taciz etmek" olmalıdır.

Benzer sözcükler

alay alay, alay beyi, alaycı, alaylı, fener alayı

Bu maddeye gönderenler

albay (yarbay), miralay


02.02.2019
alayiş

Farsça ālāyiş آلايش z "bulaşma, bulaşıklık, yozlaşma" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ālūdan, ālāy- آلودن, آلاى z "bulaşmak" fiilinden +iş ekiyle türetilmiştir.

alaz

Türkiye Türkçesi yalabız veya yalaz "alev, parıltı" sözcüğü ile eş kökenlidir.

alazalik

Arapça ˁalā ḏāliki عَلَى ذٰلك z "bunun üzerine, bu yüzden" deyiminden alıntıdır.

albatros

Fransızca albatros "bir tür deniz kuşu" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Portekizce alcatraz "balıkçıl kuşu, pelikan" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça ġṭs kökünden gelen al-ġaṭṭās الغطّاس z "dalgıç" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir.

albay

Türkiye Türkçesi alay beyi sözcüğünden türetilmiştir.