arife

arıza

Arapça ˁrḍ kökünden gelen ˁāriḍa(t) عارضة z "1. arız olan şey, engel, kaza, 2. felsefede öze ait olmayan, arızi şey, accident" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaraḍa عَرَضَ z "yoluna çıktı, uğradı" fiilinin fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir.

ari1

Arapça ˁry kökünden gelen ˁāri عارٍ z "çıplak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁarā عرا z "çıplak idi" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

ari2

Fransızca arien "Hintavrupai, Hintavrupa dillerine veya kavmine mensup olan" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Farsça ve Sanskritçe ārya- "1. soylu, saygın, seçkin kimse, 2. bir kavim adı" sözcüğünden alıntıdır.

arif

Arapça ˁrf kökünden gelen ˁārif عارف z "bilen, usta, tecrübeli kimse" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁarafa عَرَفَ z "bildi" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

arifane

Türkiye Türkçesi ḥarīfāne حريفانه z "ortaklaşa" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Arapça ḥarīf "meslektaş, ortak" sözcüğünden +āne ekiyle türetilmiştir.

arife
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Nasırüddin Rabguzi, Kısasü'l-Enbiya, 1310]
ol kün penç-şenbe küni erdi [perşembe günü idi] ˁarefe küni, yarındası ḳurbān küni [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
arife: Öngün, bir önceki gün.

Köken

Arapça ˁrf kökünden gelen ˁarafa(t) عرفة z "Zilhicce ayının dokuzu, Kurban bayramından önceki gün" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice ˁrb kökünden gelen ˁereb עֶרֶב z "akşam, gün batımı, özellikle Şabattan önceki Cuma günü ve o akşam yapılan ibadet" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük İbranice ˁārav עָרַב z "(güneş) batma, akşam olma, gecikme" sözcüğünden türetilmiştir. (Kaynak: Jastrow, Dict. of the Targumim, Talmud Bavli etc. sf. 1110-1111) İbranice sözcük Akatça ˁerēbu "gün batımı, batı" sözcüğü ile eş kökenlidir.

Daha fazla bilgi için irfan maddesine bakınız.

Ek açıklama

Karş. İbranice ˁerev şabath "saturday eve". • İslami gelenekte Mekke yakınındaki ˁArafāt dağının adından iştikak edilir; ancak bu gibi açıklamaların mitolojik nitelikte olduğu şüphesizdir.


13.03.2020
aristokrasi

Fransızca aristocratie "soylular iktidarı, soylular sınıfı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aristokrateía αριστοκρατεία z "soylular iktidarı" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca áristos άριστος z "en uygun, en seçkin" (NOT: Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂ér-isto-s (*ár-isto-s) "en uygun" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂er- (*ar-) "uymak, eklenmek" kökünden türetilmiştir. ) ve Eski Yunanca krátos κράτος z "iktidar" sözcüklerinin bileşiğidir.

aritmetik

Fransızca aynı anlama gelen arithmetique sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca arithmetikḗ αριθμετική z "sayı saymaya ilişkin" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca arithmós αριθμός z "sayı" sözcüğünden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂ri-dʰh₁-mó-s (*ari-dʰe-mó-s) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₂rei̯- (*arei̯-) "saymak, akıl yürütmek" kökünden türetilmiştir.

aritmi

Fransızca arythmie veya İngilizce arhythmy "ritm bozukluğu, özellikle nabızda" sözcüğünden alıntıdır.

ariyet

Arapça ˁwr kökünden gelen ˁārīya(t) عاريّة z "1. ödünç, eğreti, 2. İslam hukukunda aynen iade şartıyla verilen borç" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁāra عار z "sakat ve kusurlu idi, eğreti idi" fiilinin masdarıdır.

ariza

Arapça ˁrḍ kökünden gelen yazılı örneği bulunmayan *ˁarīza(t) عريضه z sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaraḍa عَرَضَ z "arz etti, diledi" fiilinin faˁīla(t) vezninde türevidir.