asker

asimile

Fransızca assimiler "özümsemek, benzeşmek veya benzeştirmek" fiilinden alıntıdır. Fransızca fiil Latince assimilare "benzetmek, benzeştirmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Latince similis "benzer" fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir.

asist

İngilizce assist "(ad) 1. yardım etme eylemi, 2. bazı takım sporlarında skora yol açan yardım" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce assist "(fiil) el vermek, yanında durmak" fiilinden türetilmiştir.

asistan

Fransızca assistant "yardımcı, yamak" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca assister "yanında durmak, el vermek, yardım etmek" fiilinden +ent° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen assistere fiilinden alıntıdır. Latince fiil Latince sistere, stat- "durmak, durdurmak" fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *stístē- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *steh₂- (*stā-) "durmak" kökünden türetilmiştir.

asit

Fransızca acide "1. ekşi, keskin, 2. kimyada asit" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: (kimya terimi olarak) 1545 Guillaume de Guéroult, Fr. yazar.) Fransızca sözcük Latince acidus "ekşi, keskin" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince acus "sivri uç, iğne" sözcüğünden +id° ekiyle türetilmiştir.

asitane

Farsça āstān veya āsitāne آستان/آستانه z "1. eşik, kapı, 2. (mec.) saray veya başkent" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Eski Farsça yazılı örneği bulunmayan *ā-stāna biçiminden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Farsça ā- "yönelme, önünde olma, varma bildiren edat ve önek" ve Eski Farsça stāna "durma" sözcüklerinin bileşiğidir. Eski Farsça sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *steh₂- (*stā-) biçiminden evrilmiştir.

asker
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"ordu" [ Danişmend-Name, 1360]
Malatiye'den bir ˁasker çıkdı, Sivas'a dek gelüp Sivas kalˁasın yapmışlar. [ Dede Korkut Kitabı, 1400? yılından önce]
Tekür daχı ˁaskerini cemˁ edüp [ordusunu toplayıp] karşu çıkdılar askerî [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ˁasker: Leşker. Exercitus, legio. [ordu] (...) ˁaskerī: Miles & militaris, ad exercitum pertinens. [asker kişi, orduya ait veya ilişkin] [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
ˁasker: 1. (...) müsellah ādemler hey'eti, çeri, ceyş. 2. Hey'et-i askeriyeyi terkib eden efradın beheri.

Köken

Arapça ˁskr kökünden gelen ˁaskar عسكر z "ordu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Farsça laşkar لشكر z "ordu" sözcüğü ile eş kökenlidir.

Daha fazla bilgi için leşker maddesine bakınız.

Ek açıklama

Özgün kullanımı "ordu" anlamında kolektif addır. Birey ("bir ordu mensubu") anlamında asker 19. yy başlarından önce yazılı dilde görülmez; bu anlamda 19. yy sonuna dek ˁaskerī kullanılır. Kolektif anlam askere gitmek, askere yazılmak vb. deyimlerde korunmuştur. • Arapça sözcüğün Latince exercitus (aynı anlamda) biçiminden türediğine ilişkin görüş ses bakımından problemlidir.

Benzer sözcükler

askerî, askeriye, askersizleştirmek

Bu maddeye gönderenler

kazasker, serasker


07.04.2019
asketik

İngilizce ascetic "maddi dünyadan elini çeken kimse, zahit" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen askētikós ἀσκητικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca askéō ἀσκέω z "talim etmek, egzersiz etmek, bir disipline uymak" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir.

askı

Türkiye Türkçesi as- fiilinden Türkiye Türkçesinde +gU ekiyle türetilmiştir.

asla

Arapça aṣlan أصلا z "1. aslen, kök veya öz itibariyle, 2. (olumsuz fiille) hiç, katiyen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça Aṣl kökünden gelen aṣl أصل z "soy, kök" sözcüğünün zarfıdır.

asliye

Arapça aṣliyya(t) أصليّة z "aslî, birinci derece (dişil sıfat)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça Asl kökünden gelen aṣl sözcüğünün dişilidir.

asma

Türkiye Türkçesi as- fiilinden Türkiye Türkçesinde +mA ekiyle türetilmiştir.