ateş

ataşe

Fransızca attaché "bir elçiliğe bağlı olarak çalışan diplomat" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca attacher "iliştirmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır.

atavizm

Fransızca atavisme "atalardan aktarılan karakter ve bünye özelliği" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince atavus "babanın dedesi, ata, ced" sözcüğünden +ism° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince avus "büyük baba" sözcüğünden türetilmiştir.

atebe

Arapça ˁtb kökünden gelen ˁataba(t) عتبة‎‎‎ z "eşik, kapı, (mec.) makam" sözcüğünden alıntıdır.

ateizm

Fransızca athéisme "tanrı tanımazlık" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca athée "tanrı tanımaz" sözcüğünden +ism° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen átheos άθεος z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca théos θέος z "tanrı" sözcüğünden a(n)+ önekiyle türetilmiştir.

aterina

Yeni Yunanca atherína αθερίνα z "gümüş balığı, atherina hepsetus" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen atherínē αθερίνη z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca yazılı örneği bulunmayan *átheros άθερος z "değersiz, süfli" biçiminden türetilmiştir. (Kaynak: Frisk, Griechisches Etym. Wörterb. sf. 1:27)

ateş
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ anon., Oğuzname, 1300 yılından önce]
ağızı ataş kızıl irdi, közleri al saçları kaşları kara irdiler [ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
āb ü āteş, bād ü χāk [su ve ateş, hava ve toprak] [ Meninski, Thesaurus, 1680]
āteşlenmek, āteşlü [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ateş böceği, ateş etmek, ateş püskürmek, ateş pahası

Köken

Farsça ātaş آتش z "ateş" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen ātarş veya ātaş sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen ātarş gen. āthrō sözcüğünden alıntıdır. Avestaca sözcük Avesta (Zend) dilinde ātar- "yakmak, tutuşturmak" fiilinden türetilmiştir. Avestaca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *h₂eh₁ter- (*āter-) biçiminden evrilmiştir.

Ek açıklama

Aynı HAvr kökten Latince ater, Arnavutça vatra "ocak". • Avestani ātarş biçim Zerdüşt dinindeki özel anlamından ötürü Farsçada aynen benimsenmiştir. Sözcüğün asıl Farsça biçimi ādar ve āzar (aynı anlamda) olup nişādur "ölümsüz ateş", āzargūn "ateş rengi", āzarbāycān “ateş tapınağı ülkesi” vb. sözcüklerde karşımıza çıkar.

Benzer sözcükler

ateş böceği, ateşçi, ateşgede, ateşkes, ateşlemek, ateşlenmek, ateşli, ateşperest

Bu maddeye gönderenler

ateşin, atrium, nişadır, zirkon


14.09.2017
ateşin

Farsça ātaşīn آتشين z "ateşli" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ātaş "ateş" sözcüğünden +īn ekiyle türetilmiştir.

atıf

Arapça ˁṭf kökünden gelen ˁaṭf عطف z "1. (bir yöne) eğilme, meyletme, yöneltme, tevcih etme, 2. gramerde bağlaç veya tamlama" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaṭafa عطف z "eğdi, büktü, yöneltti" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

atıfet

Arapça ˁṭf kökünden gelen ˁāṭifa(t) عاطفة z "eğim, eğilim, ilgi ve kayırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaṭafa عطف z "eğildi, yöneldi, meyletti" fiilinin fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir.

atıl

Arapça ˁṭl kökünden gelen ˁāṭil عاطل z "boş, işsiz, hareketsiz" sözcüğünden alıntıdır.

atılgan

Türkiye Türkçesi atıl- fiilinden Yeni Türkçe +(g)An ekiyle türetilmiştir.