balina

balgam

Arapça blġm kökünden gelen balġam بلغم z "irin, iltihap, eski tıbba göre insanı oluşturan dört unsurdan biri" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen phlégma φλέγμα z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca phlégō φλέγω, φλογ- z "yanmak, iltihaplanmak" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir.

balık

Eski Türkçe balık "1. çamur, balçık, 2. balık (su canlısı)" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe bal- "bağlanmak, saplanmak" fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

balıkçıl

Türkiye Türkçesi yazılı örneği bulunmayan *balıkçin "balıkçı kuşu" biçiminden evrilmiştir. Türkçe biçim Eski Türkçe balık ve Eski Türkçe +çin "kuş" sözcüklerinin bileşiğidir.

balici

Bally "İsviçreli ayakkabı imalatçısı, bu firma tarafından pazarlanan bir tür selülozik tutkal" ticari markasından türetilmiştir.

baliğ

Arapça blġ kökünden gelen bāliġ بالغ z "ulaşan, erişen, varan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça balaġa بَلَغَ z "ulaştı, yetişti" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

balina
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Mecmua-i Fünun (dergi), 1863]
olan falyanos ve balina balığı cinsinden olub [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
balina: Falyanos dedikleri kesīrül envaˁ memeli hayvan.

Köken

İtalyanca balena veya Fransızca baleine "denizde yaşayan büyük memeli" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen balaena sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen phállaina φάλλαινα z sözcüğü ile eş kökenlidir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰl̥-nó-s biçiminden türetilmiştir. (Kaynak: Pokorny, Indogermanisches Etym. Worterb. sf. 120.) Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰel-¹ "şişmek, kabarmak" kökünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için balon maddesine bakınız.

Ek açıklama

Osmanlıca metinlerde Yunancadan direkt alıntı olan falyanos biçimi yaygındır. • Aynı nihai kökten İngilizce whale, Almanca Wal "balina".


14.11.2017
balistik

Fransızca balistique "top veya mermi atımı bilimi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca bállista βάλλιστα z "mermi atan mekanik cihaz, mancınık" sözcüğünden +ik° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca bállō βάλλω z "atmak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷl̥-ne-h₁- (*gʷl̥-ne-e-) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷelH- (*gʷel-) "atmak, atılmak" kökünden türetilmiştir.

balkan

Türkiye Türkçesi balkı- "parıldamak, ışımak" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

balkı|mak

Orta Türkçe balkı- "parıldamak, ışımak" sözcüğünden evrilmiştir.

balkon

Fransızca balcon "bir kirişle taşınan ev çıkması, cumba" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yüksek Almanca balko "mertek, kütük, taşıyıcı ağaç" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰelǵ- "kalın ağaç gövdesi" biçiminden evrilmiştir.

balo

İtalyanca ballo "dans, danslı eğlence" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince ballare "dans etmek" fiili ile eş kökenlidir.