beyin

beyan

Arapça byn kökünden gelen bayān بيان z "açma, açıklama, açık seçik söyleme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça bāna بَانَ z "açık ve belirgin idi, ayrıldı, ayrıştı" fiilinin faˁāl vezninde masdarıdır.

beyaz

Arapça byḍ kökünden gelen bayāḍ بياض z "beyaz olma, beyazlık, beyaz renk" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça abyaḍ, bayḍā أبيض z "beyaz (sıfat)" sözcüğünün faˁāl vezninde masdarıdır. Bu sözcük Arapça bayḍ, bay "yumurta" sözcüğünden türetilmiştir.

beybi

İngilizce baby "bebek" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük çocuk dilinden türetilmiştir.

beygir

Farsça bārgīr بارگير z "yük hayvanı" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça bār بار z "yük" (NOT: Bu sözcük Farsça burdan, bar- بردن, بر z "taşımak, getirmek" fiilinden türetilmiştir. ) ve Farsça gīr گير z "taşıyan" sözcüklerinin bileşiğidir.

beyhude

Farsça bī-hude بى هده z "faydasız, batıl, abes, anlamsız" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça hude هده z "hak, hakikat, fayda" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen hudahag sözcüğünden evrilmiştir. Orta Farsça sözcük Orta Farsça hu "iyi" ve Orta Farsça dādan, dah- "vermek, getirmek, yaratmak" sözcüklerinin bileşiğidir.

beyin
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Uygurca metinler, 1000 yılından önce]
ularnıŋ méyisin [bıldırcının beyni] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
méŋi: al-dimāġ [beyin] Kıpçakça: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
meyi: al-dimāġ wa bil-turkmānī [Türkmen dilinde] beyni Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
beynī: dimāğ.

Köken

Eski Türkçe méyi veya méŋi "beyin, ilik" sözcüğü ile eş kökenlidir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *méñi biçiminden evrilmiştir.

Ek açıklama

Türkiye Türkçesi beyni, beynisi biçimi 19. yy'a dek yaygındır. • Çeşitli lehçelerde görülen önseste /b/ > /m/ evrimi ikincildir; bkz. ben1.

Benzer sözcükler

beyin göçü, beyin takımı, beyin yıkamak, beyincik, beynini sikmek


05.05.2015
beyit

Arapça byt kökünden gelen bayt بَيْت z "1. ev, hane, 2. şiirde kıta" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice bēth "ev" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen bītu veya bētu sözcüğü ile eş kökenlidir.

beykın

İngilizce bacon "domuz pastırması" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Fransızca bacon "sırt, but, sağrı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Germence yazılı örneği bulunmayan *bakon "sırt, sağrı" biçiminden alıntıdır.

beyn

Arapça byn kökünden gelen bayna بين z "iki şeyin arası (edat)" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça bāna بان z "açtı, ayırdı, ayrıştırdı" fiilinden türetilmiştir.

beynamaz

Farsça bī-namāz بِينماز z "namazsız, namaz kılmayan kimse" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça namāz sözcüğünden türetilmiştir.

beynelmilel

Arapça bayn بين z "ara, arası" ve Arapça mll kökünden gelen al-milal الملل z "milletler" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Bu sözcük Arapça milla(t) ملّة z "millet" sözcüğünün fiˁal vezninde çoğuludur. )