cihan

cidal

Arapça cdl kökünden gelen cidāl جدال z "(karşılıklı) kakışma, mücadele, kavga" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça cādala جادل z "kakıştı, tartıştı" fiilinin fiˁāl vezninde masdarıdır.

cidar

Arapça cdr kökünden gelen cidār جدار z "duvar" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Arapça sözcük Aramice/Süryanice gdīrā גדירא z "çit, duvar" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük İbranice aynı anlama gelen gadēr גדר z sözcüğü ile eş kökenlidir. )

ciddi

Arapça cdd kökünden gelen cidd جدّ z "1. keskinlik, 2. enerji, gayret, çaba" sözcüğünden +ī ekiyle türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça cadda جدّ z "1. biçti, dalından meyve kesti, 2. yeniledi, 3. keskin idi, canlı idi" fiilinin fiˁl vezninde türevidir.

ciğer

Farsça cigar veya cīgar جگر/جيگر z "karaciğer" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen yakar veya cagar sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen yākarə sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Sanskritçe aynı anlama gelen yákr̥t यकृत् z sözcüğü ile eş kökenlidir. Sanskritçe sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *Hi̯ékʷr̥ (*i̯ékʷr̥) biçiminden evrilmiştir.

ciğerpare

Farsça cīgar جيگر z "ciğer" ve Farsça pāre پاره z "parça" sözcüklerinin bileşiğidir.

cihan
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Kutadgu Bilig, 1069]
kutaḏsu atı birsü iki cihān [kutlu adı versin iki cihan] [ Codex Cumanicus, 1303]
mondus - Fa: dunia alan [dünya alem] - Tr: jaghan ... ǵehan [cihan]

Köken

Farsça cahān veya cihān جهان z "dünya" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen gēhān sözcüğünden evrilmiştir.

Daha fazla bilgi için acun maddesine bakınız.

Ek açıklama

Türkçe edebi dilde 11. yy'dan itibaren, eş kökenli bir İrani biçim olan ajun sözcüğünün yerini almıştır.

Benzer sözcükler

cihanşümul

Bu maddeye gönderenler

cihangir, cihannüma


25.09.2017
cihangir

Farsça cihāngīr جهان گير z "cihan fatihi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça cihān جهان z "dünya" ve Farsça gīr گير z "tutan, alan" sözcüklerinin bileşiğidir.

cihannüma

Farsça cihān جهان z "dünya" ve Farsça numā نما z "gösteren" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Bu sözcük Farsça numūdan, numā- نمودن, نما z "göstermek" fiilinden +ā(n) ekiyle türetilmiştir.)

cihat

Arapça chd kökünden gelen cihād جِهاد z "1. çaba, gayret, mücadele, 2. din uğruna savaşma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça cahada جَهَدَ z "çabaladı, gayret etti" fiilinin fiˁāl vezninde masdarıdır.

cihaz

Arapça chz kökünden gelen cahāz جَهَاز z "donanım, teçhizat, aparat" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça cahaza جَهَزَ z "donattı" fiilinin fiˁāl vezninde masdarıdır.

cihet

Arapça wch kökünden gelen ciha(t) جِهَة z "1. yüzünü bir yöne dönme, 2. yön, bakım, veche" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça wacaha وَجَهَ z "yöneldi, yüzünü çevirdi" fiilinin fiˁla(t) vezninde ismi merresidir.