dünya

dümbük

Farsça tambuk تنبك z "davul, dümbelek, tulum (çalgı)" sözcüğü ile eş kökenlidir. Farsça sözcük Türkiye Türkçesi tablek veya deblek "dümbelek" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

dümdar

Farsça dumdār دمدار z "kuyruklu, kuyruk tutan" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ve Orta Farsça dumb "kuyruk" sözcüğünden türetilmiştir.

dümen

Venedikçe timón "gemi dümeni [İtalyanca timone]" sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant sf. §650) Venedikçe sözcük Latince tēmō "at arabasının oku" sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Ernout & Meillet, Dict. etym. de la langue latine sf. 1200)

dün

Eski Türkçe tün "gece" sözcüğünden evrilmiştir.

dünür

Eski Türkçe tüŋür "evlilik yoluyla akraba, hısım" sözcüğünden evrilmiştir.

dünya
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Kutadgu Bilig, 1069]
bu dunyā yaġı ol bu nafsiŋ yaġı [bu dünya düşmandır, nefsin de düşman] dünyalık [ Erzurumlu Darir, Kıssa-i Yusuf terc., 1377 yılından önce]
dimegil kim dunyeligim yok ṭurur / himmetü var-ısa mālu çok ṭurur [dünya malım yok deme, himmetin varsa malın çoktur] dünyevî [ anon., Ferec ba'd eş-şidde, 1451 yılından önce]
Haḳḳı teˁālā ana çok dürlü esbāb-ı dünyāvīden naṣīb vérmişidi [ Meninski, Thesaurus, 1680]
dünyā durdukçe (...) dünyāye getürmek (...) dünyāsı degiştürmek: ölmek. dünya evi [ Cumhuriyet - gazete, 1930]
evlenmiş ama, nihayet dünya evine girmiştir. Bir küçük kız çocuğu dünyaya gelmiştir.

Köken

Arapça dnw kökünden gelen dunyāˀ دُنْياء z "yeryüzü" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça adnā أدنَى z "daha aşağıda veya beride olan" sözcüğünün fuˁlāˀ vezninde sıfat dişilidir. Bu sözcük Arapça danī "aşağı, beride" sözcüğünün kıyas halidir.

Daha fazla bilgi için edna maddesine bakınız.

Ek açıklama

Arapça sözcük, denī "aşağı" sıfatının kıyas hali olan ednā "daha aşağı" sözcüğünün dişilidir. “Öte taraf” ile bir karşıtlığı ima etmesi bakımından İslam dini kökenli bir kavramdır.

Benzer sözcükler

dünya evi, dünya görüşü, dünya malı, dünyada, dünyalı, dünyalık, dünyevî, yenidünya


24.08.2017
düo

İtalyanca duo "(müzikte) ikili" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince duo "iki" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *dwóh₁ (*dwṓ) biçiminden evrilmiştir.

düplikat

Fransızca duplicate "bir belgenin ikinci kopyası" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen duplicata sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince duplicatus "ikiye katlanmış, kopyalanmış" sözcüğünün nötr çoğuludur. Latince sözcük Latince duplicare "ikiye katlamak, ikilemek, kopyalamak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Latince fiil Latince duplex, duplic- "iki kat" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir.

dür|mek

Eski Türkçe tür- "top veya rulo yapmak, bohça etmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tevür- "döndürmek" fiilinden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dürbün

Farsça dūrbīn دوربين z "uzağı gören" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dūr دور z "uzak" ve Farsça bīn بين z "gören" sözcüklerinin bileşiğidir.

dürt|mek

Eski Türkçe türt- "yağ sürmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tür- "dürmek, toplamak" fiilinden Eski Türkçe +It- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.