düz|mek

düvel

Arapça dwl kökünden gelen duwal دول z "devletler" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dawla(t) دولة z sözcüğünün fuˁal vezninde çoğuludur.

düven

Yeni Yunanca dukánion δουκάνιον z "ekini kabuğundan ayırmak için kullanılan cihaz, düven" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen tykánē τυκάνη z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca týkos τύκος z "taşçı keskisi, balta" sözcüğünden türetilmiştir.

düver

Yeni Yunanca dokárion δοκάριον z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Yeni Yunanca dokós δοκός z "kalın direk, mertek" sözcüğünün küçültme halidir. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen dokós veya dokíon sözcüğünden evrilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca dékomai δέκομαι z "üstüne almak, kabul etmek" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deḱ- "almak, kabul etmek" kökünden evrilmiştir.

düyun

Arapça dyn kökünden gelen duyūn ديون z "borçlar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dayn دين z "borç" sözcüğünün fuˁūl vezninde çoğuludur. Bu sözcük Arapça dāna دَانَ z "1. borç aldı, borç verdi, 2. yargıladı, hükmü altında aldı" fiilinin tekilidir.

düz

Eski Türkçe tüz "barışık, uyumlu, düzenli, düzgün" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tüz- "sıraya koymak, dizmek, düzenlemek" fiili ile eş kökenlidir.

düz|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: tüzmek [ Uygurca metinler, 1000 yılından önce]
işlerin tüzgeli [işlerini düzene komak için] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
beg ilin tüzdi [bey ülkeyi/devleti düzenledi] (...) yér tüzüldi [[yer düzeldi]] Türkiye Türkçesi: düzmek [ Mesud b. Ahmed, Süheyl ü Nevbahar terc., 1354]
nitesi χoş düzmiş anı düzen [ne güzel tertip etmiş onu düzen] Türkiye Türkçesi: "... uydurmak... cinsel ilişkiye girmek" [ Redhouse, An English and Turkish Dictionary, 1857]
duzmek: To invent (stories); to have sexual connexion with Türkiye Türkçesi: düzüşmek "(argo)" [ Ekşi Sözlük, 2000]
düzüşmek: sikişmek (...) ecnebi filmlerde kullanilan fucking sözcüğünün sikişmek şeklinde çevrilememesi sonucunda icat edilmiş sözcük.

Köken

Eski Türkçe tüz- "düzenlemek, doğrultmak" fiilinden evrilmiştir.

Benzer sözcükler

düzülmek, düzüm düzüm, düzüşmek


14.11.2019
düzel|mek

Orta Türkçe düz sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +Al- ekiyle türetilmiştir.

düzen

Türkiye Türkçesi düze- "düzeltmek, düzenlemek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +In ekiyle türetilmiştir.

düzenek

Türkiye Türkçesi düz- fiilinden Yeni Türkçe +AnAk ekiyle türetilmiştir.

düzenle|mek

Türkiye Türkçesi düzen sözcüğünden Yeni Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir.

düzey

Türkiye Türkçesi düz sözcüğünden Yeni Türkçe +(g)Ay ekiyle türetilmiştir.