dalak

daksil

Daksil ticari markasından türetilmiştir. Bu sözcük Türkiye Türkçesi daktilo silgisi deyiminden türetilmiştir.

daktilo

Fransızca dactylo sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca dactylographe "parmakla yazma aygıtı" sözcüğünün kısaltmasıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dáktylos δάκτυλος z "parmak" ve Eski Yunanca graphḗ γραφή z "yazı" sözcüklerinin bileşiğidir.

dal

Eski Türkçe tāl "ağaç dalı" sözcüğünden evrilmiştir.

dal|mak

Eski Türkçe tal- "1. çarpılmak, (bir şeye) çarpmak, 2. hastalanmak, özellikle sara veya akıl hastalığına tutulmak, sevdalanmak" fiilinden evrilmiştir.

dala|mak

Orta Türkçe tala- "(köpek) ısırmak, (ısırgan otu) yakmak" fiilinden evrilmiştir.

dalak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: "bir organ" [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
talāḳ: aṭ-ṭiḥāl [dalak] Türkiye Türkçesi: "... bir hastalık" [ Mercimek Ahmed, Kâbusname terc., 1432]
ya karnın ya kasığın el ile bassınlar, eger kocunur ya ağrır yiri varsa maˁlūmdur ki ya yüregi ağrır ya dalağı vardur.

Köken

Eski Türkçe talak "1. sevda, melankoli, 2. bir organ, dalak" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tal "dalak" sözcüğünden Eski Türkçe +Ak ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tal- "1. çarpılmak, 2. cinnet getirmek, aklını yitirmek" fiili ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir. (Kaynak: OTWF I.75.)

Daha fazla bilgi için dal- maddesine bakınız.

Ek açıklama

M. Erdal Eski Türkçe tal- fiilinden, T. Tekin ("OTWF Üzerine Notlar", 1993) ise eş anlamlı tal adından türetir. Biçimbilimsel açıdan Tekin tatmin edicidir; ancak Erdal'ın işaret ettiği anlam bağı ilgi çekicidir. Karş. İngilizce spleen "1. dalak, 2. melankoli ve cinnet." Fransızca rate "1. dalak, 2. colère, mauvaise humeur".


26.11.2019
dalalet

Arapça ḍll kökünden gelen ḍalāla(t) ضلالة z "yoldan çıkma, azma, sapma, sapkınlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḍalla ضَلَّ z "saptı, yanlış yola gitti" fiilinin faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

dalaş|mak

Orta Türkçe tala- "ısırmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Iş- ekiyle türetilmiştir.

dalga

Orta Türkçe talkaġ veya talkan "denizde çırpıntı, dalga" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yazılı örneği bulunmayan *talka- "çırpınmak, çalkalanmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tal- "çarpmak, çırpmak" fiilinden türetilmiştir.

dalgıç

Türkiye Türkçesi dal- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)Iç ekiyle türetilmiştir.

dalkavuk

Türkiye Türkçesi dal- veya dala- "çarpmak, çırpmak" fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.