dalkavuk

dalak

Eski Türkçe talak "1. sevda, melankoli, 2. bir organ, dalak" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tal "dalak" sözcüğünden Eski Türkçe +Ak ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tal- "1. çarpılmak, 2. cinnet getirmek, aklını yitirmek" fiili ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir. (Kaynak: OTWF I.75.)

dalalet

Arapça ḍll kökünden gelen ḍalāla(t) ضلالة z "yoldan çıkma, azma, sapma, sapkınlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḍalla ضَلَّ z "saptı, yanlış yola gitti" fiilinin faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

dalaş|mak

Orta Türkçe tala- "ısırmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Iş- ekiyle türetilmiştir.

dalga

Orta Türkçe talkaġ veya talkan "denizde çırpıntı, dalga" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yazılı örneği bulunmayan *talka- "çırpınmak, çalkalanmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tal- "çarpmak, çırpmak" fiilinden türetilmiştir.

dalgıç

Türkiye Türkçesi dal- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)Iç ekiyle türetilmiştir.

dalkavuk
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Asım Ef., Burhan-ı Katı terc., 1797]
biştâlem [Fa.]:Tufeyli manasınadır ki ziyarete davetsiz varan kimsedir. Istılahımızda uyuntu ve dalkavuk tabir olunur. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
dalkavuk: çanak yalayıcı, tufeyli.

Köken

Türkiye Türkçesi dal- veya dala- "çarpmak, çırpmak" fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

Daha fazla bilgi için dal-, kavuk maddelerine bakınız.

Ek açıklama

Dal unsurunun anlamı muğlaktır. A. Vefik Paşa'ya göre 'Türkīde dal: çıplak, arī (...) dal fes: sarıksız (...) dal kılıç: kınsızdan kinaye.' Ancak bu anlamda dal sözcüğüne başka hiçbir yazılı kaynakta rastlanmaz. Sözcüğün anlamını kavuk sallamak "yağcılık yapmak" deyiminde aramak daha makul görünüyor. • Karş. dalkılıç ve dalyarak "kılıç sallayan".


24.09.2017
dallama

Türkiye Türkçesi dalyarak sözcüğü ile eş kökenlidir.

daltonizm

Fransızca daltonisme veya İngilizce daltonism "renk körlüğü" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük John Dalton "İngiliz fizikçi (1766-1844)" özel adından +ism° ekiyle türetilmiştir.

dalya1

İtalyanca taglio "kesik, çentik" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük İtalyanca tagliare "kesmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince taliare "çelik aşısı yapmak, kesmek" fiilinden evrilmiştir.

dalya2

Yeni Latince dahlia "bir süs çiçeği" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1791 Antonio Jose Cavanilles, İsp. botanikçi.) Latince sözcük Anders Dahl "İsveçli botanikçi ve Linnaeus'un öğrencisi (1751-1789)" özel adından türetilmiştir.

dalyan1

Yeni Yunanca yazılı örneği bulunmayan *ta aliána "«balıkçılık yerleri»" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir. Yunanca sözcük Yeni Yunanca aliía αλιεία z "balıkçılık, balıkhane" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Yeni Yunanca ve Eski Yunanca aliévō αλιεύω z "balık avlamak" fiilinden türetilmiştir.