dede

debi

Fransızca débit "1. dilimleme, perakende satma, azar azar verme, 2. belli bir sürede akan sıvı hacmi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca débiter "tomruğu kereste haline getirmek, perakende satmak" fiilinin fiilden türetilmiş isimidir. Bu sözcük Norsça (Vikingce) yazılı örneği bulunmayan *biti "kütük, kalın ağaç gövdesi" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir.

debil

Fransızca débile "1. güçsüz, sakat, özürlü, 2. psikolojide 80'den düşük IQ sahibi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince debilis "sakat, güçsüz" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince habilis "alışık, muktedir" sözcüğünden de+ önekiyle türetilmiştir.

debloke

Fransızca débloquer "tıkanmış bir şeyi açmak, blokaj kaldırmak" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca bloquer "tıkamak" sözcüğünden de+ önekiyle türetilmiştir.

debriyaj

Fransızca débrayage "makine milini dişlilerden ayırma, dekuple etme, debriyaj" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca braie "mil, değirmen mili" sözcüğünden de+ önekiyle türetilmiştir.

deccal

Arapça dcl kökünden gelen daccāl دجّال z "İslami inanca göre kıyametten önce gelecek olan sahte mesih" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice daggalā דגלא z "kurnaz, sahteci; Yahudi inancında Mesihten önce dünyaya egemen olacak bir varlık" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice dāgal דָגַל z "ordu düzmek" fiilinden türetilmiştir. İbranice fiil İbranice degel דֶגֶל z "ordu, askeri birlik" sözcüğü ile eş kökenlidir.

dede
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Oğ: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
dede [[baba - Oğuzca]] Kıpçakça: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
dede: al-cadd abū'l-āb [babanın babası olan ata]

Köken

Oğuzca dede "baba, dede" sözcüğünden evrilmiştir. Oğuzca sözcük da-da çocuk sözünden türetilmiştir.

Ek açıklama

Çocuk dilinde evrensel olan erkek kişi sembolizminden türediği muhakkaktır. Karş. İngilizce dad/daddy "baba", Eski Yunanca τέττα, τατά, Latince tata, Sanskritçe tātas "baba, dede". Bu örnekler arasında kültürel alışveriş ilişkisi bulunmaz.

Benzer sözcükler

aydede


24.04.2018
dedikodu
dedüksiyon

Fransızca déduction "çıkarsama, tümdengelim" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen deductio sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince deducere "sevketmek, -den götürmek, sonuç çıkartmak" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince ducere, duct- "sevketmek" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir.

def1

Arapça dfˁ kökünden gelen dafˁ دَفْع z "tepme, kovma, geri verme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dafaˁa دَفَعَ z "tepti, kovdu" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

def2

Arapça ve Farsça daf veya daff دف/دفّ z "tek yüzlü davul, def, çalpara" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice dappā דפא z "tabla, tepsi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen dappu sözcüğünden alıntıdır. Akatça sözcük Sumerce bir sözcükten alıntıdır. (Kaynak: Chicago Assyrian Dictionary sf. 3:106)

defa

Arapça dfˁ kökünden gelen dafˁa(t) دفعة z "1. itiş, darbe, 2. bir kerede ödeme" sözcüğünden alıntıdır.