diferansiyel

dibek

Türkiye Türkçesi dep- veya tep- "dövmek, ayakla vurmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)Ak ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

dible

Farsça duble دُبله z "badem ve şekerle yapılan bir tatlı" sözcüğü ile eş kökenlidir.

didaktik

Fransızca didactique "öğretici, eğitici, eğitsel" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca didaktikós διδακτικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca didáskō, didak- διδάσκω, διδακ- z "öğretmek" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dn̥s-sḱé- "düşündürmek" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dens- "düşünmek" kökünden türetilmiştir.

dide

Farsça dīde ديده z "1. görülen, görülmüş, 2. gören, görmüş, 3. göz" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dīdan, bīn- ديدن, بين z "görmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen dītan, vēn- fiilinden evrilmiştir. Orta Farsça fiil Eski Farsça didiy "gördü" fiili ile eş kökenlidir. Eski Farsça fiil Avesta (Zend) dilinde dāi-, didaiti "bakmak, görmek, düşünmek" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dʰei̯H- (*dʰei̯-) "görmek, bakmak" kökünden evrilmiştir.

didik

Türkiye Türkçesi dit- "parçalamak,un ufak etmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

diferansiyel
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"mekanik aygıt" [ Cumhuriyet - gazete, 1937]
tam serbest diferansiyel, hidrolik frenler

Köken

Fransızca différentiel "1. matematikte diferansiyel hesap, 2. bir hareketi ayrı hızda dönen iki aksa taşıyan aygıt" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca différence "fark, farklılaşma" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen differentia sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince differre "ayırmak, dağıtmak, farklı kılmak" fiilinden +entia ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince ferre "taşımak" fiilinden dis+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰer-¹ "taşımak, getirmek" biçiminden evrilmiştir.

Daha fazla bilgi için fertilite maddesine bakınız.

Ek açıklama

Latince fiilin perfekt kökü kuraldışıdır. Karş. ablatif, dilate.


01.10.2017
difteri

Fransızca diphtérie "bulaşıcı bir hastalık, kuşpalazı" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1857 Pierre Bretonneau, Fr. tabip.) Fransızca sözcük Eski Yunanca diphthéra διφθέρα z "tabaklanmış deri" sözcüğünden alıntıdır.

diftong

İngilizce diphthong "çiftsesli, iki sesliden oluşan bileşik ses" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca díphthongos δίϕθογγος z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca di- "iki" ve Eski Yunanca phthóngos ϕθόγγος z "ses" sözcüklerinin bileşiğidir. Yunanca sözcük Eski Yunanca phthéngomai φθέγγομαι z "ses etmek, çağırmak" fiilinden alıntıdır.

difüzyon

Fransızca diffusion "(dökülmüş bir sıvı gibi) yayılma, bir noktadan etrafa saçılma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince diffundere "döküp saçmak" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince fundere, fus- "dökmek" fiilinden dis+ önekiyle türetilmiştir.

diğer

Farsça dīgar veya dadīgar ديگر/دديگر z "başka, öbür" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça datīgar sözcüğünden evrilmiştir.

diğerkâm

Farsça dīgar ديگر z "başka(sı)" ve Farsça kām كام z "seven, sevgi, arzu" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde kāma- "sevmek" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kóh₂-mo-s (*kṓ-mo-s) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *keh₂- (*kā-) "sevmek" kökünden türetilmiştir. )