dire|mek

dipfriz

Deep Freeze "bir dondurucu markası" ticari markasından alıntıdır. (İlk kullanımı: 1941 ABD.) Bu sözcük İngilizce deep "derin" ve İngilizce freeze "dondurma" sözcüklerinin bileşiğidir.

diploma

Fransızca diplôme "her türlü resmi evrak [esk.], berat, ruhsat" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca díplōma δίπλωμα z "ikiye katlanmış şey, özellikle parşömen; katlanmış evrak, dosya, berat" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diplóō διπλόω z "ikiye katlamak" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca di- δι- z "iki" ve Eski Yunanca ploō πλοω z "katlamak" sözcüklerinin bileşiğidir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *pel-¹ kökünden türetilmiştir.

diplomat

Fransızca diplomate "resmen atanmış görevli, elçi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Yeni Latince diplomaticus "«belgeli», berat veya tasdikname sahibi" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince diploma "berat, tasdikname" sözcüğünden türetilmiştir.

dipsoman

Fransızca dipsomane "içki müptelası" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dípsa δίψα z "susuzluk" ve Eski Yunanca manía "delilik" sözcüklerinin bileşiğidir.

dirayet

Arapça dry kökünden gelen dirāya(t) دراية z "bilme, tanıma, farkında olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça darā درا z "bildi, bilincinde idi" fiilinin fiˁāla(t) vezninde masdarıdır.

dire|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Uygurca İyi ve Kötü Prens Öyküsü, 1000 yılından önce]
témir tiredi [demir destek koydu] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
tiredi, tirendi, tireşti, tirkeşti (...) tiregü [direk], tirek [direk]

Köken

Eski Türkçe tire- "dik kılmak, dikmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tirge- biçiminden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tirig "canlı, diri" fiilinden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için diri maddesine bakınız.

Benzer sözcükler

direcen, dirembeç, direnmek, direniş, direnme, diretmek

Bu maddeye gönderenler

direk, direnç


27.07.2015
direk

Eski Türkçe tiregü "destek, dayanak, sütun" sözcüğü ile eş kökenlidir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tire- "dikmek, dayamak" fiilinden türetilmiştir.

direksiyon

Fransızca volant de direction "yönlendirme tekeri" deyiminden alıntıdır. Fransızca deyim Fransızca direction "yön, yönelme, yönetme" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince directio sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince dirigere "yöneltmek, yönlendirmek, düzeltmek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir.

direkt

Fransızca direct "düz, doğru" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince directus sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dirigere "yöneltmek, yönlendirmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Latince fiil Latince regere, rect- "yöneltmek" fiilinden dis+ önekiyle türetilmiştir.

direktif

Fransızca directif "yönerge, yönlendirici" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince dirigere "yönetmek, yöneltmek" fiilinden +(t)iv° ekiyle türetilmiştir.

direktör

Fransızca directeur "yönetici, yönetmen" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen director sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dirigere "yönetmek" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir.