diri

direktif

Fransızca directif "yönerge, yönlendirici" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince dirigere "yönetmek, yöneltmek" fiilinden +(t)iv° ekiyle türetilmiştir.

direktör

Fransızca directeur "yönetici, yönetmen" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen director sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dirigere "yönetmek" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir.

direnç

Türkiye Türkçesi diren- fiilinden Yeni Türkçe +(In)ç ekiyle türetilmiştir.

dirgen

Yeni Yunanca dikránion δικράνιον z "iki uçlu çatal" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca dikrânon δικρᾶνον z "iki boynuz, iki uçlu çatal" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca di- δι- z "iki" ve Eski Yunanca kránon κράνον z "boynuz" sözcüklerinin bileşiğidir.

dirhem

Farsça dirham درهم z "1. küçük bir ağırlık birimi, 2. gümüş para birimi" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça drahm veya dram "gümüş para" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca draχmḗ δραχμή z "eski Atina gümüş para birimi" sözcüğünden alıntıdır.

diri
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
bunça yeme tirigi küŋ boltaçı erdi [diri kalanlar dişi köle olacak idi] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
[[canlı olan bir şeye tirig denir ve bu sözcük tirildi [dirildi] sözcüğünden türemiştir.]] Türkiye Türkçesi: dirim [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ölüm dirim [yaşam] dünyası

Köken

Eski Türkçe tirig "canlı, diri" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tiri- "yaşamak, canlı olmak" biçiminden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

Benzer sözcükler

dipdiri, diri diri, dirim

Bu maddeye gönderenler

dik (dikey, tiksin-), dik- (diken, dikit, teğel), dire- (direk, direnç), diril- (dirlik)


11.08.2015
diriğ

Farsça dirīġ دريغ z "1. esirgeme, sakınma, 2. yazık! (üzüntü ünlemi)" sözcüğünden alıntıdır.

diril|mek

Eski Türkçe tiril- "canlanmak, canlı olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tirig "«dik duran», canlı, diri" fiilinden Eski Türkçe +Il- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

dirlik

Orta Türkçe tirlik "yaşam" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe tiril- "yaşamak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Uk ekiyle türetilmiştir.

dirsek

Eski Türkçe tirsgek "dirsek" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tiz "diz" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)Ak ekiyle türetilmiştir.

dis+

Fransızca ve İngilizce dys+ "[bileşik adlarda] zor, kötü, bozuk" parçacığından alıntıdır. Fransızca parçacık Eski Yunanca dýs δύσ z "kötü, zor" parçacığından alıntıdır. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dus- "kötü" biçiminden evrilmiştir.