diyagonal

divit

Arapça dawāt دوات z "mürekkep şişesi" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Arapça sözcük Aramice/Süryanice diwotā דותא z "mürekkep" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük İbranice aynı anlama gelen dīwo דיו z sözcüğü ile eş kökenlidir. ) İbranice sözcük Eski Mısır dilinde bir sözcükten alıntıdır.

diyabet

Fransızca diabète "şeker hastalığı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince diabetes mellitus "«ballı idrar» şeker hastalığı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diabētēs διαβήτης z "idrar" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca diabaínō διαβαίνω z "geçirmek, akıtmak" fiilinden +t° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca baínō βαίνω, βατ- z "gitmek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyafon

Diyafon ticari markasından alıntıdır. Bu sözcük Türkiye Türkçesi diyalog telefonu sözcüğünün kısaltmasıdır.

diyafram

Fransızca diaphragme "iki şeyi ayıran zar" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diáphragma διάφραγμα z "ara duvarı, kıkırdak" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca phrássō, phrag- φράσσω, φραγ- z "kapatmak, önlemek, duvar veya çitle bloke etmek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰr̥kʷ-i̯e- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰrekʷ- "tıkmak, sıkmak, daraltmak" kökünden türetilmiştir.

diyagnoz

Fransızca diagnose "teşhis" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diágnōsis διάγνωσις z "ayırdetme, anlama, teşhis" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diagignōskō διαγιγνώσκω z "ayırdetmek, farketmek, teşhis etmek" fiilinden +sis ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca gignōskō, gnō- γιγνώσκω, γνω- z "bilmek, anlamak, yargılamak" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyagonal
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Cumhuriyet - gazete, 1932]
beyaz ve mavi renkte diyagonal çizgili krep dö şin

Köken

Fransızca diagonal "köşegen, çapraz" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen diagonalis sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca diagónios διαγόνιος z "köşeden köşeye, köşegen" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca goný γονύ z "köşe" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için +gon maddesine bakınız.


12.12.2015
diyagram

Fransızca diagramme "şematik çizim, taslak" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen diágramma διάγραμμα z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diagráphō διαγράφω z "üstünü çizmek, kaba taslak çizmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca gráphō γράφω z fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyakoz

Yeni Yunanca diákos veya diákonos διάκος/διάκονος z "papaz çırağı" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca diákonos διάκονος z "hizmetkâr, uşak, ulak" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca diakonéō διακονέω z "hizmet etmek" fiili ile eş kökenlidir.

diyakronik

Fransızca diachronique "zaman içinde gelişen, statik olmayan" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen diaχronikós διαχρονικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca χrónos χρόνος z "zaman" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalekt

Fransızca dialecte "lehçe" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálektos διάλεκτος z "lehçe, ağız, özellikle taşra ağzı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dialégō διαλέγω z "«farklı söylemek», taşra ağzı konuşmak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca légō λέγω2 z "söylemek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalektik

Fransızca dialectique "tez ve antitezle akıl yürütme yöntemi, münazara" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen dialektikḗ téχnē διαλεκτική (τεχνη) z deyiminden alıntıdır. (İlk kullanımı: Elea'lı Zeno, Yun filozof (MÖ y. 490-y. 430).) Bu sözcük Eski Yunanca dialégō διαλέγω z "karşılıklı söylemek, münazara etmek" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca légō, log- λέγω2, λογ- z "söylemek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.