diyanet

diyakronik

Fransızca diachronique "zaman içinde gelişen, statik olmayan" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen diaχronikós διαχρονικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca χrónos χρόνος z "zaman" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalekt

Fransızca dialecte "lehçe" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálektos διάλεκτος z "lehçe, ağız, özellikle taşra ağzı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dialégō διαλέγω z "«farklı söylemek», taşra ağzı konuşmak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca légō λέγω2 z "söylemek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalektik

Fransızca dialectique "tez ve antitezle akıl yürütme yöntemi, münazara" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen dialektikḗ téχnē διαλεκτική (τεχνη) z deyiminden alıntıdır. (İlk kullanımı: Elea'lı Zeno, Yun filozof (MÖ y. 490-y. 430).) Bu sözcük Eski Yunanca dialégō διαλέγω z "karşılıklı söylemek, münazara etmek" fiilinden +ik° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca légō, log- λέγω2, λογ- z "söylemek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyaliz

Fransızca dialyse, dialyt- "ayrıştırma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálysis διάλυσις z "içinden geçerek ayrışma" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca lúō λύω z "çözmek" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyalog

Fransızca dialogue "karşılıklı konuşma, diyalog" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diálogos διάλογος z "söyleşme, karşılıklı konuşma" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca légein λέγειν z "söylemek, konuşmak" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyanet
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Şeyhoğlu, Marzubânnâme terc., 1380]
göŋlünde diyānet perdesin açmak isterse [ Ahmed b. Kadı-i Manyas, Gülistan tercümesi, 1429]
senüŋ emānetüŋ ve diyānetüŋ ve zühd ü taḳvān var

Köken

Arapça dyn kökünden gelen diyāna(t) دِيَانة z "dindarlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dīn دين z sözcüğünün fiˁāla(t) vezninde masdarıdır.

Daha fazla bilgi için din maddesine bakınız.


13.08.2017
diyapazon

Fransızca diapason "1. bir çalgının seslendirebileceği tüm tınıların dizisi, 2. tını kontrol aracı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dia pasōn χordōn δια πασων (χορδων) z "baştan başa tüm perdeler" deyiminden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca pâs, pan πᾶς, παν(τ)- z "tüm" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyar

Arapça dwr kökünden gelen diyār ديار z "1. evler, obalar, 2. bir aşiretin sahip olduğu ülke, memleket" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dār دار z "ev, oba" sözcüğünün fiˁāl vezninde çoğuludur.

diyare

Fransızca diarrhée "ishal" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diárrhoia διάῥροια z "ishal, akıntı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diarrhéō διαῥρέω z "akıp gitmek, içinden akmak" fiilinden +ia ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca ʰréō ῥέω z "akmak" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyaspora

Fransızca ve İngilizce diaspora "bir ulusun ve özellikle Yahudilerin dünyaya dağılması" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca diaspōrá διασπωρά z "saçılma, tamamen yayılma" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca speírō, spor- σπείρω, σπορ- z "saçma, tohum ekme" fiilinden dia+ önekiyle türetilmiştir.

diyatonik

Fransızca diatonique "müzikte bir ses dizisi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca dia tónon δια τόνον z "tüm ses perdeleri boyunca" deyiminden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca tónos τόνος z "ses" sözcüğünden dia+ önekiyle türetilmiştir.