hüda

huzme

Arapça ḥzm kökünden gelen ḥuzma(t) حزمة z "bir kucak dolusu (odun, ekin), demet" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥazama حزم z "bağladı, iki koluyla kucakladı" fiilinin fuˁla(t) vezninde ismi merresidir.

huzur

Arapça ḥḍr kökünden gelen ḥuḍūr حضور z "1. hazır olma, mevcut olma, şimdi ve burada olma, 2. yerleşik olma, göçebe olmama, 3. rahat, asayiş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥaḍara حضر z "hazır idi, durdu (hareketli ve seferi zıddı)" fiilinin fuˁūl vezninde masdarıdır.

hüccet

Arapça ḥcc kökünden gelen ḥucca(t) حجّة z "belge, mahkemede delil" sözcüğünden alıntıdır.

hücre

Arapça ḥcr kökünden gelen ḥucra(t) حجرة z "kapatılmış yer, oda" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥacara حجر z "kapattı, yasakladı" fiilinin fuˁla(t) vezninde ismi merresidir.

hücum

Arapça hcm kökünden gelen hucūm هجوم z "üstüne varma, saldırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça hacama هجم z "üstüne vardı, saldırdı" fiilinin fuˁūl vezninde masdarıdır.

hüda
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Codex Cumanicus, 1303]
deus - Fa: ghoda - Tr: tengri

Köken

Farsça χodā خدا z "tanrı, hükümdar, sahip" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen χʷadāy sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen χʷa-dāta sözcüğünden evrilmiştir. Avestaca sözcük Avesta (Zend) dilinde hva- veya χʷa "kendi" ve Avesta (Zend) dilinde dā- "vermek, koymak, yapmak, yaratmak, belirlemek" sözcüklerinin bileşiğidir.

Daha fazla bilgi için hod, +dan1 maddelerine bakınız.

Ek açıklama

Karş. Soğdca χwatāw, Eski Harezmce χwadēw "hükümdar, rabb". Nihai anlamı "kendi-yaratılmış" veya “kendi-güçlü” (Yeni Yunanca autokratōr) olarak yorumlanabilir. ▪ Christian Bartholomae, Altiranisches Wörterbuch sf. 1862, 711-715. • Karş. hatun, hıdiv, kodaman.


20.04.2015
hüdayinabit

Farsça χudāyī nābit خداى نابت z "kendiliğinden biten (bitki)" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça χudāyī خداى z "tanrısal, tanrıdan" ve Arapça nbt kökünden gelen nābit نابت z "biten" sözcüklerinin bileşiğidir.

hüküm

Arapça ḥkm kökünden gelen ḥukm حُكْم z "1. yargılama, 2. yargı, karar, buyruk" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥakama حَكَمَ z "yargıladı, hükmetti" fiilinin fuˁl vezninde masdarıdır.

hükümdar

Arapça ḥukm حكم z "egemenlik" ve Farsça dār دار z "tutan, sahip" sözcüklerinin bileşiğidir.

hükümet

Arapça ḥkm kökünden gelen ḥukūma(t) حكومة z "yönetim, egemenlik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥakama حَكَمَ z "yargıladı, egemenlik erki kullandı" fiilinin fuˁūla(t) vezninde masdarıdır.

hükümran

Arapça ḥukm حكم z "egemenlik" ve Farsça rān ران z "süren" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Bu sözcük Farsça rāndan, rān- راندن, ران z "götürmek, sürmek" fiilinden türetilmiştir. Farsça fiil Farsça raftan, rav- رفتن, رو z "gitmek" fiilinden türetilmiştir. )