hayran

hayıt

Arapça ḥwṭ kökünden gelen ḥāˀiṭ حاىٔط z "çit, avlu duvarı" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir.

haykır|mak

Eski Türkçe aykır- "bağırmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil ay veya hay "bağırma sesi" ses yansımalı sözcüğünden Eski Türkçe +kIr- ekiyle türetilmiştir.

haylaz

Türkiye Türkçesi haylamaz "aldırmaz" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi hayla- "aldırmak, umursamak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +mAz ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük hay "ilgi ve kaygı ünlemi" ünleminden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

hayli

Arapça χayl خَيْل z "aşiret, güruh, ordu" sözcüğünden türetilmiştir. (NOT: Arapça sözcük Aramice/Süryanice χeyl חיל z "güruh, ordu" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen ellatu sözcüğü ile eş kökenlidir. )

haymatlos

Almanca Heimatlos "hiçbir ülke vatandaşı olmayan kişi, yurtsuz" sözcüğünden alıntıdır. Almanca sözcük Almanca Heimat "yurt, vatan" ve Almanca sadece bileşiklerde görülen +los "siz, yoksunluk eki" sözcüklerinin bileşiğidir.

hayran
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"şaşkın" [ Gülşehri, Mantıku't-Tayr, 1317]
güçleri gitdi vü ḥayrān kaldılar "... çok beğenen" [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
hayrān: Muhayyir, şaşmış, beğenip şaşa kalmış. Hayrān olmak: aşık olmak, ağzı açık kalmak.

Köken

Arapça ḥyr kökünden gelen ḥayrān حيران z "şaşkın, mecnun, çılgın" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥāra حَارَ z "şaştı" fiilinin faˁalān vezninde masdarıdır.

Daha fazla bilgi için hayret maddesine bakınız.

Ek açıklama

Arapça sözcük hem sıfat ("hayret eden") hem masdar ("hayret etmek") olarak kullanılır. "Şaşma, şaşırma" anlamı Türkçede 19. yy'a dek egemendir. "Çok beğenen, teveccüh eden" anlamı daha sonra belirmiştir.

Benzer sözcükler

hayran kitlesi, hayranlık


20.02.2020
hayrat

Arapça χyr kökünden gelen χayrāt خيرات z "hayır işleri, iyilikler" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χayra(t) خيرة z "hayırlı şey, hayır işi" sözcüğünün çoğuludur.

hayret

Arapça ḥyr kökünden gelen ḥayra(t) حَيرة z "şaşma, şaşkınlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥāra حَارَ z "şaştı" fiilinin faˁla(t) vezninde masdarıdır.

haysiyet

Arapça ḥayṯiyya(t) حيثيّة z "ilgi, itibar, şeref, kalite" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥys̠ kökünden gelen ḥayṯ حيث z "yer veya neden belirten bağlaç, nerede, nasıl ki, bundan ötürü" sözcüğünün masdarıdır.

hayta

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

hayvan

Arapça ḥyw kökünden gelen ḥayawān حَيَْوَان z "1. yaşama, canlı olma, 2. her çeşit canlı varlık, canavar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥayya حَيَّ z "yaşadı, canlı idi" fiilinden türetilmiştir.