Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi
Nişanyan Sözlük Android Uygulaması

idare

id1

Yeni Latince id "psikanalizde bilinçaltı" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1927 Joan Riviere, İng. çevirmen.) Latince sözcük Latince id "o şey (nötr üçüncü tekil şahıs zamiri)" sözcüğünden alıntıdır.

id2

Arapça ˁyd kökünden gelen ˁīd عيد z "yıl dönümü, bayram, özellikle Kurban Bayramı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice ˁyd kökünden gelen ˁīd עיד z "yıl dönümü, kâfirlere özgü festival" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice ˁīddan, ˁīddon עִידָּן z "dönem, döngü, vade, kadınların ay hali" sözcüğü ile eş kökenlidir. Aramice/Süryanice sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice ˁawd "dönme, geri gelme, avdet" sözcüğünden türetilmiştir.

idadi

Arapça ˁdd kökünden gelen iˁdād إعداد z "hazırlama" sözcüğünden +ī ekiyle türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça ˁadda عدّ z "saydı" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

idam

Arapça ˁdm kökünden gelen iˁdām إعدام z "yok etme, yokluk, yoksulluk" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁadima عدم z "yok idi, yok oldu" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

idame

Arapça dwm kökünden gelen idāma(t) إدامة z "devam ettirme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāma دام z "devam etti" fiilinin ifˁāla(t) vezninde (IV) masdarıdır.

idare
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Meninski, Thesaurus, 1680]
idāret, idāre: Circumducere, in orbem agere [çevirmek, yörüngede döndürmek] Yeni Osmanlıca: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
idāre: (...) zabt u rabt, çevirip döndürme. idare bezi, idare mahalli, idareci, idaresizlik. Yeni Osmanlıca: [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
ˁilm-i idāre: Fr. administration. idare memuru, idarehane.

Köken

Arapça dwr kökünden gelen idāra(t) إدارة z "döndürme, çevirme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāra دار z "döndü" fiilinin ifˁāla(t) vezninde (IV) masdarıdır.

Daha fazla bilgi için devir maddesine bakınız.

Ek açıklama

"Yönetme" anlamı Türkçeye özgü olup, 17. yy'dan sonra ortaya çıkmış olmalıdır.

Benzer sözcükler

idare lambası, idare-i maslahat, idarehane, idareli, idaresiz, idareten, idari, iş idaresi

Bu maddeye gönderenler

müdür


11.06.2015
iddet

Arapça ˁdd kökünden gelen ˁidda(t) عِدَّة z "süre, periyod, İslam hukukunda boşanmadan sonra kadının tekrar evlenmesi için geçmesi gereken süre" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice ˁwd kökünden gelen ˁiddān, ˁīddon עִידָּן z "periyod, kadınlarda ay hali" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice ˁawd "dönme, geri gelme, avdet" sözcüğünden türetilmiştir.

iddia

Arapça dˁw kökünden gelen iddiˁāˀ إدّعاء z "bir dava ileri sürme, kendini öne sürme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daˁā دعا z "çağırdı, dava etti" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

iddianame
ide

Fransızca idée "fikir, kavram, düşünce" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen idea sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca eidéa veya idéa ειδέα/ιδέα z "göz önüne getirme, kavram, biçim" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca yazılı örneği bulunmayan eidō, id- (*weidō) ειδω, ιδ- (*wειδω) z "görmek" fiilinden +ia ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *wei̯d- biçiminden evrilmiştir.

ideal

Fransızca idéal "1. düşünsel, düşüncede varolan 2. bir şeyin zihinsel modeline uygun, mükemmel" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince idealis "düşünsel" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca ve Latince idea "düşünce" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir.