Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi
Nişanyan Sözlük Android Uygulaması

idman

ideogram

Fransızca idéogramme veya İngilizce ideogram "simge-yazı, sembol olarak kullanılan basit şekil" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca eîdos εῖδος z "şekil, görüntü" ve Eski Yunanca grámma γράμμα z "yazı" sözcüklerinin bileşiğidir.

ideoloji

Fransızca idéologie "1. fikir akımlarının bilimsel tahlili, 2. siyasi inançlar sistemi" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1796 Destutt de Tracy, Fr. düşünür.)

idgam

Arapça dġm kökünden gelen idġām "Arapça kıraatta bir ünsüzün bitişik ünsüze benzeştirilmesi, asimilasyon" sözcüğünden alıntıdır.

idil

Fransızca idylle "huzurlu kır sahnesi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince idyllium "kır sahneleri anlatan kısa şiir" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca eidýllion ειδύλλιον z "tablocuk, minyatür resim" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca eîdos εῖδος z "şekil, görüntü" sözcüğünün küçültme halidir.

idiyot

Fransızca ve İngilizce idiot "budala, zekâ özürlü" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen idiota sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca idiótēs ιδιότης z "1. kendine has, tuhaf, nevi şahsına münhasır, 2. kamusal olmayan, münferit" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca yazılı örneği bulunmayan ídios < *ʰwidios ίδιος z "kendi" sözcüğünden türetilmiştir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *swé "kendi" kökünden türetilmiştir.

idman
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"alıştırma, egzersiz" [ anon., Munyatu'l-Ghuzat, 1400 yılından önce]
[ Cafer Efendi, Risale-i Mi'mâriyye, 1614]
Ağa hazretleriniŋ eliniŋ idmânına [el alışkanlığına] daχı nazar etdikde görse ki eliŋ χayāli bile görünmez

Köken

Arapça dmn kökünden gelen idmān إدمان z "bir işi sürekli ve düzenli yapma, alıştırma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça damana دَمَنَ z "toprağı işleyip hazırladı, alıştı" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.


01.09.2017
idol

Fransızca idole "put, tapınılan şey" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen idolum sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca eídolon είδολον z "şekilcik" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca eîdos εῖδος z "şekil, görüntü" sözcüğünün küçültme halidir.

idrak

Arapça drk kökünden gelen idrāk إدراك z "ulaşma, varma, anlama" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dark veya darak درك z "ulaşım, varma, bir şeyin dip noktası" sözcüğünün ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır. (NOT: Bu sözcük İbranice ve Aramice/Süryanice derek "yol" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

idrar

Arapça drr kökünden gelen idrār إدرار z "1. akıtma, süt verme, ihsan etme, 2. (mec.) işeme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça darra دَرَّ z "(şarıldayarak) aktı" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

idüğü

Eski Türkçe erdügi "idiği, olduğu" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe er- "olmak" fiilinden türetilmiştir.

ifa

Arapça wfy kökünden gelen īfāˀ افاء z "(gereğini) yerine getirme, (görevini) yapma, (borcunu) ödeme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça wafā وفا z "sözüne sadık oldu" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.