ihtilal

ihtar

Arapça χṭr kökünden gelen iχṭār إخطار z "uyarma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χaṭara خطر z "dikildi, aydı, duygu veya düşünceye kapıldı" fiilinin ifˁāl vezninde (IV) masdarıdır.

ihtida

Arapça hdy kökünden gelen ihtidāˀ إهتداء z "doğru yola gitme, mec. İslamı kabul etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça hadā هَدَا z "yol gösterdi, uğurladı" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtikâr

Arapça ḥkr kökünden gelen iḥtikār إحتكار z "(özellikle buğdayda) stokçuluk veya istifçilik yapma, fiyat artışı beklentisiyle gıda maddesini stokta tutma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥakara حكر z "stokçuluk yaptı, buğdayı elinde tuttu" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır. Bu sözcük Aramice/Süryanice ḥākar חכר z "kiralama, özellikle buğday cinsinden ödenen arazi kirası" fiilinden alıntıdır.

ihtilaç

Arapça χlc kökünden gelen iχtilāc إختلاج z "kıvranma, spazm" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaca خلج z "kıvrandı" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtilaf

Arapça χlf kökünden gelen iχtilāf إختلاف z "1. (gün ve gece gibi) zıt şeylerin ardarda gelmesi, alternasyon, 2. zıtlık, karşıtlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalafa خلف z "ardından geldi, yerine geçti, karşıt idi" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtilal
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Süleyman Çelebi, Mevlid, 1409]
Līk her yirde ki ola iχtilāl/ Luṭf idüp ıṣlāh ide ehl-i kemāl [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ıχtilāl: Turbatio, confusio, alteratio, laesio. (...) sulhuŋ ıχtilāline bāˁıs oldular [barışın bozulmasına yol açtılar] [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ıχtilāl: ihlal-i asayiş, hercümerc. [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
ihtilâl: (...) 2. Devrim.

Köken

Arapça χll kökünden gelen iχtilāl إختلال z "bozulma, fesat, kargaşa" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalla خَلَّ z "bozdu, hasar verdi" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

Daha fazla bilgi için halel maddesine bakınız.

Ek açıklama

1900'de basılan Kamus-ı Türki'de ihtilal sözcüğünün bulunmaması, sansüre işaret eder. Bu husus, sözcüğün siyasi anlamının bu tarihte dahi yaygın olduğunu düşündürür.

Benzer sözcükler

ihtilal komitesi, ihtilalci


05.09.2017
ihtilat

Arapça χlṭ kökünden gelen iχtilāṭ إختلاط z "karışma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χalaṭa خَلَطَ z "kardı" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtimal

Arapça ḥml kökünden gelen iḥtimāl إحتمال z "1. yüklenme, yük taşıma, 2. mantıkta olabilirlik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥamala حَمَلَ z "taşıdı, yüklendi" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtimam

Arapça hmm kökünden gelen ihtimām إهتمام z "önemseme, ilgilenme; ilgi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça hamma هَمَّ z "önemsedi, ilgilendi" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtira

Arapça χrˁ kökünden gelen iχtirāˁ إختراع z "bulma, yaratma, kurma, icat etme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça aχtaraˁa "buldu, yarattı" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.

ihtiram

Arapça ḥrm kökünden gelen iḥtirām إحترام z "hürmet etme, saygı gösterme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥarama حَرَمَ z "yasakladı" fiilinin iftiˁāl vezninde (VIII) masdarıdır.