kallavi

kalkan

Eski Türkçe kalkan "siper" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Moğolca qalqa(n) "siper, perde, koruma" fiili ile eş kökenlidir.

kalker

Fransızca calcaire "kireçli, kireçtaşı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince calcarium "taş, kireçtaşı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince calx, calc- "1. taş, özellikle kireçtaşı (kalsiyum oksit), dama ve üçtaş gibi oyunlarda oyun taşı, 2. topuk, topuk kemiği" sözcüğünden +ari° ekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Eski Yunanca χáliks χάλιξ z "taş" sözcüğü ile eş kökenlidir.

kalkın|mak

Türkiye Türkçesi kalk- fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir.

kalkolitik

İngilizce calcolithic "arkeolojide Bakır Çağı veya erken Bronz Çağı" sözcüğünden alıntıdır.

kalkülatör

İngilizce calculator "hesap makinası" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce calculate "hesaplamak" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince calculare "abaküs veya benzeri bir araçla hesaplamak" fiilinden alıntıdır. Geç Latince fiil Latince calculus "çakıltaşı, oyun veya hesap için kullanılan taş parçası" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Latince calx, calc- "kireçtaşı, taş" sözcüğünün küçültme halidir.

kallavi
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1665]
[Macarlar kral tacına] korona ve manlifke ve kallevine derler. Hattā āl-i Osman'da ḳallavī nām sarık andan kalmışdır. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ḳıllavī قلّوى, ḳıllāvī قلّاوى: kule resminde vezir kavuğu. "büyük, okkalı (argo)" [ Mikhailov, Matériaux sur l'argot et les locutions..., 1929]
kallavi: Fort, grossier, grand.

Köken

Macarca ? قلّوى z sözcüğünden alıntıdır.

Ek açıklama

Evliya Çelebi sözcüğün Macarcada "taç" için kullanıldığını belirtir, ancak Macarca sözcüğün aslı açık değildir. Orta Yunanca kalymmávkion καλυμμαύχιον ("yüksek baca şeklinde ruhban başlığı") sözcüğüyle ilgili olması mümkün görünüyor.


28.02.2021
kalleş

Farsça ḳallāş قلّاش z "sefil, rezil kişi, sefih, batakçı, düzenbaz" sözcüğünden alıntıdır.

kalori

Fransızca calorie "ısı ölçüm birimi" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1833 Fr.) Fransızca sözcük Latince calor "ısı" sözcüğünden +ia ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince calere "ısınmak, ısıtmak" fiilinden +or ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱelh₁- (*ḱel-) "sıcak, ılık" kökünden türetilmiştir.

kalorifer

Fransızca calorifère "ısıtıcı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince calor "ısı" ve Latince ferre "taşımak, getirmek" sözcüklerinin bileşiğidir.

kalp1

Arapça ḳlb kökünden gelen ḳalb قلب z "yürek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Akatça aynı anlama gelen ḳablu sözcüğü ile eş kökenlidir.

kalp2

Arapça ḳlb kökünden gelen ḳalb قَلْب z "değişme, dönme, tersine çevirme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳalaba قَلَبَ z "döndürdü, çevirdi" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.