kar|mak

kapuska

Rusça kapusta капуста z "lahana" sözcüğünden alıntıdır. Rusça sözcük Eski Yüksek Almanca kabuz "top lahana" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince caput "baş, kelle" sözcüğünden alıntıdır.

kaput

Fransızca capote "1. kukuletalı palto, asker kaputu, 2. at arabası örtüsü [esk.], otomobilin dış örtüsü" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca caputo "kukuletalı (palto)" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Geç Latince capa veya cappa "külah, kukuleta" sözcüğünden evrilmiştir.

kapüşon

Fransızca capuchon "külahlı cübbe" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen cappuccio sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Geç Latince cappa "külah, kukuleta" sözcüğünden türetilmiştir.

kar

Eski Türkçe kar "kar" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kar- "(su) akmamak, birikmek, yığılmak" fiili ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

kâr

Farsça kār كار z "1. yapma, etme, iş, fiil, 2. yapan, eden, 3. meslek, gelir, getiri" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ve Orta Farsça kardan, kār- كردن, كار z "yapmak, etmek" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen kərəta- sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *kʷer- biçiminden türetilmiştir.

kar|mak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: kamak [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol eşiçke otuŋ ḳādı (ḳār, ḳāmak) [[tencerenin altına odun koydu - Yağma lehçesi. Fasih biçimi 'ḳalādı' olmalıdır.]] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
[[Oğuzlar bir şeyi bir şeyle karıştırmaktan (χalaṭa) söz ederken 'kardı kattı' derler. Burada karışım anlamına gelen sözcük 'kattı' olup, diğeri ikilemedir.]] (...) [[Oğuzlar "bir şeyi bir şeye karıştırdı" anlamında kardı derler ve ana fiili söylemezler.]] Kıpçakça: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
ḳardı: χalaṭa. [[toplayıp birbirine kattı anlamında 'kattı kardı' denir.]]

Köken

Oğuzca kar- "katmak, yığmak, üstüne koymak, durdurmak" fiilinden evrilmiştir. Oğuzca fiil Eski Türkçe ka- "koymak" fiilinden Eski Türkçe +(g)Ur- ekiyle türetilmiştir.

Ek açıklama

Kaşgarî bu fiilin Oğuzcaya özgü olduğunu belirtse de, Hakani Türkçesinden düşmüş bir arkaizm olması mümkündür. • Eski Türkçe kar- ve kat- eş anlamlıdır. Ortak kökten +It- ve Ur- geçişlilik ekleriyle yapılmış eşdeğer türevler düşünülebilir. Kal- aynı temel fiilin edilgen hali, kan- dönüşlü hali olabilir. Karş. Latince ponere, posui "koymak, katmak", com-ponere "karmak", op-positum "karşı", de-ponere "kalmak", belki sup-ponere "kanmak".

Benzer sözcükler

kardırmak, karılmak, karıntı, karma


26.02.2021
kara

Eski Türkçe kara "1. siyah, 2. fakir, alelade, uğursuz, 3. kuzey" sözcüğünden evrilmiştir.

karabasan
karabatak
karabet

Arapça ḳrb kökünden gelen ḳarāba(t) قرابة z "yakın olma, yakınlık" sözcüğünden alıntıdır.

karabina

İtalyanca carabina veya Fransızca carabine "bir tür mekanik tüfek, arkebüz" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Fransızca carabin "Fransız ordusunda bir hafif süvari birliği" sözcüğünden türetilmiştir. Fransızca sözcük Fransızca calabrin "«Kalabriya'lı», bir savaş makinası" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. Fransızca sözcük Calabria "Güney İtalya'da bir bölge" özel adından +in° ekiyle türetilmiştir.