müstakbel

müstağrak

Arapça ġrḳ kökünden gelen mustaġraḳ مستغرق z "gark edilmiş, batmış, boğulmuş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ġariḳa غَرِقَ z "suya battı, gark oldu" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müstahdem

Arapça χdm kökünden gelen mustaχdam مستخدم z "istihdam edilen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça χadama خدم z "hizmet etti" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müstahkem

Arapça ḥkm kökünden gelen mustaḥkam مستحكم z "tahkim edilmiş, berkitilmiş, berk" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥakama حَكَمَ z "yargıladı" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müstahsil

Arapça ḥṣl kökünden gelen yazılı örneği bulunmayan *mustaḥṣil مستحصِل z "üretici" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥaṣala حَصَلَ z "üredi, elde edildi" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstahzar

Arapça ḥḍr kökünden gelen mustaḥḍar مستحضر z "hazır edilmiş, huzura getirilmiş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥaḍara حضر z "hazır idi" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müstakbel
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Aşık Paşa, Garib-name, 1330]
māżisi vü ḥāżırı ve müstaḳbili [geçmişi ve şimdiki zamanı ve geleceği] [ Meninski, Thesaurus, 1680]
müstaḳbil: Futurus, venturus. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
müstakbel, müstakbeliyāt

Köken

Arapça ḳbl kökünden gelen mustaḳbil مستقبِل z "gramerde gelecek zaman" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳabala قَبَلَ z "yöneldi" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

Daha fazla bilgi için istikbal maddesine bakınız.

Ek açıklama

Aslı fail (müstakbil) iken 19. yy'da egemen olan meful biçimi (müstakbel) anlaşılamadı.


15.07.2015
müstakil

Arapça ḳll kökünden gelen mustaḳill مستقلّ z "istiklal sahibi, başkasına hesap vermeyen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳalla قَلَّ z "az idi" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstakim

Arapça ḳwm kökünden gelen mustaḳīm مستقيم z "dik duran, doğru" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳāma قَامَ z "durdu" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstamel

Arapça ˁml kökünden gelen mustaˁmal مستعمل‎‎‎‎‎‎ z "işletilen, kullanılan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁamala عمل‎‎‎‎‎‎‎ z "işledi, yaptı" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müstantik

Arapça nṭḳ kökünden gelen mustanṭiḳ مستنطق z "konuşturan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça naṭaḳa نطق z "konuştu" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstatil

Arapça ṭwl kökünden gelen mustaṭīl مستطيل z "uzun, uzayan, çekerek uzatılmış" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭāla طال z "uzadı" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.