müstemleke

müstefreşe

Arapça frş kökünden gelen mustafraş مستفرش z "bir erkeğin istifraş hakkına sahip olduğu kadın, cariye" sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça astifraşa إستفرش z "1. döşek yaydı, 2. bir kadını nikâhlı veya nikâhsız yatağa aldı" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır. Bu sözcük Arapça faraşa فرش z "yaydı, serdi" fiilinin (X) fiilidir.

müstehak

Arapça ḥḳḳ kökünden gelen mustaḥaḳḳ مستحَقّ z "hak edilen" veya Arapça ḥḳḳ kökünden gelen mustaḥiḳḳ مستحِقّ z "hak eden" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Arapça ḥaḳḳa حَقّ z "hak idi" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstehcen

Arapça hcn kökünden gelen mustahcan مستهجن z "çirkin sayılan, ayıp" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça hacīn هجين z "melez, soysuz" sözcüğünün mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müstehlik

Arapça hlk kökünden gelen mustahlik مستهلك z "tüketen, helak eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça halaka هَلَكَ z "tükendi, yok oldu" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstehzi

Arapça hzA kökünden gelen mustahzī مستهزي z "alay eden, alaycı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça hazaˀa هزا z "alay etti" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstemleke
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Osmanlıca: müstemlekât "muhacir iskân edilen yer, koloni" [ Tıngır & Sinapian, Istılahat Lugati, 1892]
Colonie: [Fr.]: müstemlekāt, müsteˁmirāt. [ Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat, 1924]
koloni: ... müstemleke.

Köken

Arapça mlk kökünden gelen yazılı örneği bulunmayan *mustamlak مستملك z "mülk edinilmiş, devletleştirilmiş" sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça yazılı örneği bulunmayan *istimlāk إستملاك z "mülk edinme, devletleştirme" sözcüğünün mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

Daha fazla bilgi için istimlak maddesine bakınız.

Ek açıklama

Arapçadan türetilmiş Yeni Osmanlıca sözcüklerdendir. 1890'lardan önce görülmez. Önceleri sadece çoğul yapıda müstemlekât kullanılmıştır.

Benzer sözcükler

müstemlekeleştirmek


06.04.2019
müstenit

Arapça snd kökünden gelen mustanid مستند z "istinat eden, dayanan, dayanıklı, kararlı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça sanada سند z "dayandı" fiilinin muftaˁil vezninde (VIII) etken fiil sıfatııdır.

müstensih

Arapça nsχ kökünden gelen mustansiχ مستنسخ z "istinsah eden, nüsha çıkaran" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça nasaχa نسخ z "kopyaladı, temize çekti" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müsterih

Arapça rwḥ kökünden gelen mustarīḥ مستريح z "dinlenen, dinç, ferah, asude" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça rāḥa راح z "soluk aldı, dindi" fiilinin mustafˁil vezninde (X) etken fiil sıfatııdır.

müstesna

Arapça s̠ny kökünden gelen mustaṯnā مستثنا z "sıradan olmayan, ayrıcalıklı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṯanā ثنا z "çift koştu, ikiledi, katladı" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.

müsteşar

Arapça şwr kökünden gelen mustaşār مستشار z "istişare edilen kimse, danışman" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça şāra سَارَ z "gösterdi" fiilinin mustafˁal vezninde (X) edilgen fiil sıfatııdır.