maksat

makine

İtalyanca macchina "karmaşık aygıt" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince aynı anlama gelen machina sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca mēχanḗ μηχανή z "aygıt, mekanizma, özellikle makaralı kaldıraç" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca mêχos μῆχος z "araç, aygıt" sözcüğünden türetilmiştir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *megʰ- "yapma, yarama, yapabilme, gücü olma" biçiminden evrilmiştir.

maklube

Arapça ḳlb kökünden gelen maḳlūba(t) مقلوبة z "çevirme, bir Arap yemeği" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳalaba "ters çevirdi" fiilinin mafˁūla(t) vezninde edilgen fiil sıfatı dişilidir.

makrame

İngilizce macramé "kalın iple yapılan örgü işi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Fransızca aynı anlama gelen macramé sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca macramé "dantel kenarlı mendil, genelde dantel, oya" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Türkiye Türkçesi maḳrame "oyalı veya nakışlı mendil veya peşkir" sözcüğünden alıntıdır. Türkçe sözcük Arapça ḳrm kökünden gelen miḳram veya maḳrama(t) مقرم z "oya" sözcüğünden türetilmiştir. Arapça sözcük Arapça ḳarama قرم z "oydu, kemirdi" fiilinden türetilmiştir.

makro

Fransızca ve İngilizce macro "1. büyük (sadece bileşiklerde), 2. büyük çaplı, en geniş boyutlu, 3. bilgisayar dilinde birden fazla komutun bileşiminden oluşan komut grubu" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca makrós μακρός z "uzun, büyük" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *mh₂ḱ-ro-s (*maḱ-ro-s) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *meh₂ḱ- (*māḱ-) "büyük" kökünden türetilmiştir.

makrokozm

Fransızca macrocosme "insan organizmasının büyük çapta yansıması olarak görülen evren, küçük çaplı birimlerin büyük çapta tekrarı olan organizma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca makrokósmos μακροκόσμος z "büyük-evren" sözcüğünden alıntıdır.

maksat
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Codex Cumanicus, 1303]
mahsit - intentio

Köken

Arapça ḳṣd kökünden gelen maḳṣad مقصد z "kasıt, amaç, hedef" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṣada قَصَدَ z "amaçladı" fiilinin mafˁal vezninde masdarıdır.

Daha fazla bilgi için kasıt maddesine bakınız.

Ek açıklama

Arapçada ve erken Türkçe metinlerde tercih esilen maḳṣūd "kastedilen şey, amaç" yerine maḳṣad sözcüğü 18. yy'a doğru öne geçmiştir.


22.09.2017
maksem

Arapça ḳsm kökünden gelen maḳsam مقسم z "taksim yeri, suyun dağıtım yeri, maslak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳasama قسم z "böldü, pay etti" fiilinin mafˁal vezninde ismi zaman ve mekânıdır.

maksi+

Fransızca ve İngilizce maxi+ "[bileşik adlarda] en büyük" parçacığından alıntıdır. Fransızca parçacık Latince aynı anlama gelen maximus sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince magnus "büyük" sözcüğü ile eş kökenlidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *méǵh₂s (*méǵas) kökünden türetilmiştir.

maksimum

Latince maximum "en büyük nicelik" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince maximus "en büyük" sözcüğünün nötrüdür.

maksut

Arapça ḳṣd kökünden gelen maḳṣūd مَقصود z "amaçlanan şey, hedef, niyet" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṣada قَصَدَ z "hedefledi" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.

maktu

Arapça ḳṭˁ kökünden gelen maḳṭūˁ مقطوع z "kesilmiş, kesilen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳaṭaˁa قَطَعَ z "kesti" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.