matrah

matiz

Yeni Yunanca méthystos veya máthisos μάθυσος z "sarhoş" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen methystḗs μεθυστής z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca methýskō μεθύσκω z "sarhoş olmak" fiilinden +t° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca methý μεθύ z "mayalanmış içki, şarap" sözcüğünden türetilmiştir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *médʰu "mayalanmış içki" biçiminden evrilmiştir.

matkap

Arapça s̠ḳb kökünden gelen miṯḳab مثقب z "delgeç, delme aracı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṯaḳaba ثقب z "deldi" fiilinin mifˁal vezninde alet adııdır.

matla

Arapça ṭlˁ kökünden gelen maṭlaˁ مَطْلَع z "1. doğum yeri, doğu, yıldızların ve güneşin doğum yeri, 2. şiirde gazelin ilk mısraı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭalaˁa طَلَعَ z "doğdu, belirdi" fiilinin mafˁal vezninde ismi zaman ve mekânıdır.

matlup

Arapça ṭlb kökünden gelen maṭlūb مطلوب z "istenen, talep edilen, dilek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭalaba "istedi, talep etti" fiilinin mafˁūl vezninde edilgen fiil sıfatııdır.

matmazel

Fransızca mademoiselle "genç hanımefendi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca demoiselle "genç kız" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince dominicella "bayancık" sözcüğünden evrilmiştir. Geç Latince sözcük Latince domina "ev sahibesi, hanım" sözcüğünün küçültme halidir.

matrah
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat, 1924]
matrah: Mahal, mevki; bir şey atılan yer. Yeni Osmanlıca: "vergi tarhına esas olan meblağ, üzerinden vergi kesilen tutar" [ Cumhuriyet - gazete, 1930]
veraset ve intikal vergisine matrah ittihaz olunur

Köken

Arapça ṭrḥ kökünden gelen maṭraḥ مَطْرَح z "1. atılan şey, atkı, atış, 2. yere serilen yaygı veya minder" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭaraḥa طَرَحَ z "attı, çıkardı" fiilinin mafˁal vezninde masdarıdır.

Daha fazla bilgi için tarh maddesine bakınız.

Ek açıklama

Vergi terimi olarak kullanımı 20. yy Türkçesine özgü olup, Arapça gramere göre açıklanması zordur. • İtalyanca materasso > Fransızca materasse > İngilizce mattress "yaygı, yer yatağı" Arapça sözcüğün özgün anlamından alıntıdır.


26.05.2019
matrak

Arapça ṭrḳ kökünden gelen miṭrāḳ مطراق z "davul tokmağı, hallaç değneği" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭaraḳa طرق z "dövdü, davul çaldı" fiilinin mifˁāl vezninde alet adııdır.

matriarkal

Fransızca matriarcal "anaerkil" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince mater "ana" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *méh₂tēr (*mā́tēr) biçiminden evrilmiştir.

matriks

Yeni Latince matrix "içi boş kalıp, matematikte matriks" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince matrix, matric- "rahim" sözcüğünden alıntıdır.

matris

Fransızca matrice sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Yeni Latince matrix "rahim" sözcüğünden alıntıdır.

matruş

Arapça yazılı örneği bulunmayan *matrūş متروش z "tıraş edilmiş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Farsça tarāş تراش z "tıraş" sözcüğünün mafˁūl vezninde türevidir.