tükel

"tükürme sesi, tahkir ünlemi, yazıklama ünlemi" ünlemdir.

tüberküloz

Fransızca tuberculose "her türlü yumrulu hastalık [esk.], verem" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Yeni Latince aynı anlama gelen tuberculosis sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince tuberculus "yumrucuk, ur" sözcüğünden türetilmiştir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *tuh₂-bʰ-és- (*tū-bʰ-és-) "yumru" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *tewh₂- (*tew-) "şişmek" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *tewh₂- (*tew-) "şişmek" kökünden türetilmiştir.

tüccar

Arapça tcr kökünden gelen tuccār تجّار z "tacirler" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça tācir تاجر z sözcüğünün fuˁˁāl vezninde çoğuludur.

tüf

Fransızca tuf "sünger dokulu volkanik taş" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen tufo sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

tüfek

Eski Türkçe tüwek "(Çiğil lehçesi) üfleme borusu" sözcüğünden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. (NOT: Eski Türkçe sözcük Farsça aynı anlama gelen tufak تفك z sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Bu sözcük Eski Türkçe ve Farsça tu veya tuf تف z "tükürme sesi" ses yansımalı sözcüğünden türetilmiştir.

tükel
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Irk Bitig, 900 yılından önce]
esen tükel bolmış [sağ ve sağlam olmuş] Yeni Türkçe: "mükemmel" [ Cumhuriyet - gazete, 1934]
Türkiye'ye uğur getirdiklerini söylerken duygum, tükel özgü bir kıvançtır.

Köken

Eski Türkçe tükel "tam, bütün, salim" sözcüğünden alıntıdır. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tüke- "bitmek" fiilinden Eski Türkçe +Il ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için tüken- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Türkiye Türkçesi dükel biçimi kullanımdan düşmüş bir sözcük iken Dil Devrimi döneminde Eski Türkçeden aktarılmış telaffuzla yazı diline ithal edilmiştir.


11.10.2017
tüken|mek

Eski Türkçe tüke- "bitmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +In- ekiyle türetilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tük "bitik, gitmiş" biçiminden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

tüket|mek

Eski Türkçe tüket- "bitirmek, sona erdirmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tüke- "bitmek" fiilinden Eski Türkçe +It- ekiyle türetilmiştir.

tükür|mek

Orta Türkçe tüpkür- veya tüfkür- fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil veya tüf veya tüp "tükürme sesi" ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +kIr- ekiyle türetilmiştir.

tül

Fransızca tulle "bir tür dantel, çok seyrek dokunmuş bez" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Tulle "Güney Fransa'da dantel işçiliğiyle ünlü kasaba" özel adından türetilmiştir.

tülbent

Farsça dūlband دول بند z "kavuk üstüne sarılan sarık, dolak" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dūl veya dol دول z "kova" ve Farsça band بند z "bağ, sargı" sözcüklerinin bileşiğidir.